Դիվանագետի գրադարան

  Եկեք մի փոքր հանգիստ թողնենք նախնիներին և տեսնենք, թե ստել-չստելը, խաբել-չխաբելը, ազնվությունն ու անազնվությունն ինչ տեղ են գրավում ժամանակակից դիվանագիտության մեջ: Թե չէ՝ մեր աչքերի գերանները թողած՝ փոշու հյուլե ենք փնտրում դարեր առաջ կյանքից հեռացածների աչքերում: Մեր դիվանագետների «դարդը լանք»: Արդ, ե՞րբ, որտե՞ղ, որքա՞ն և ինչպե՛ս կարող է ստել դիվանագետը: Եվ, վերջապես, ստելիս նա մեղանչո՞ւմ է, թե՞ չի մեղանչում Աստծո պատվիրանի դեմ: Այս հարցի շուրջ բանավիճելիս իմ որոշ դիվանագետ բարեկամներ, որոնց պրոֆեսիոնալիզմի մասին բարձր կարծիքի եմ, որպես կանոն, կրկնում եմ անգլիացի դիվանագետ և պոետ Հենրի Ուոտոնի խոսքերը. «Դիվանագետն ազնիվ մարդ է, որին ուղարկում են արտասահման՝ իր երկրի անունից ստելու նպատակով»: Ասված է դիվանագետներին արդարացնելու համար: Նույնը կարելի է ասել հետախույզների մասին: Վարկածը մտածելու տեղիք է տալիս: Ինձ համար, օրինակ, փրկարար օղակ է թևավոր խոսքի ուժ ստացած հետևյալ արտահայտությունը, թե «խաբել չի կարելի, կարելի է ողջ ճշմարտությունը չասել»: Կարելի է սրա հետ համաձայնել կամ ո...

  Գոյություն ունի վարկած, որ խաբել մարդիկ սկսեցին, երբ ուշ քարե դարում, 40-50 հազար տարի առաջ, ծնվեց կրոմանյոնյան ցեղերի առաջին հոդաբաշխ խոսքը: Իսկ 3000 տարի առաջ եգիպտացիները հորինել ու պապիրուսի վրա գրանցել են «Ճշմարտության և ստի մասին հեքիաթը», որը պատմում է ազնիվ ու խաբեբա եղբայրների մասին: Լոնդոնի Բրիտանական թանգարանում պահվում է 4000 տարեկան «Հանգուցյալների գիրքը», որտեղ գրանցված են անդրշիրիմյան ուղևորության մեկնողների կախարդանքի հմայլիլները, որոնցով նրանք կանգնելու են Աստծո առաջ: Դրանցից մեկում ասվում է. «Ես ճշմարտություն եմ բերել, մի կողմ եմ նետել սուտը: Ես անարդարություն չեմ գործել մարդկանց դեմ: Ես վատություն չեմ արել: Ես ցորենի չափը չեմ պակասեցրել, չեմ կարճել երկարության չափը, չեմ խախտել հողաբաժնի սահմանները, չեմ ծանրացրել կշռաքարերը, չեմ փոխել կշեռքի սլաքները: Ես մաքուր եմ, ես մաքուր եմ, ես մաքուր եմ…»: Այսօրվա «սուպերմարկետների» վաճառողների համար կանոնադրության ավելի լավ տեքստ գտնելը դժվար է: Ստի, խաբեության, ուխտադրժության և դավաճանության բազմաթիվ դեպքեր են հանդիպ...

  Հելլադայի միջազգային կարևոր ինստիտուտներից էին հեթանոսական միությունները, որոնք կազմավորվում էին սրբավայրերի ու տաճարների շուրջ և կոչվում էին ամփիկտիոններ: Դրանցից ամենահայտնին Դելփիքում գործող Ապոլլոնի տաճարն էր, որը կառուցվել էր 9-րդ դարում: Ըստ ավանդապատումի՝ տաճարն այդ տեղում հիմնվեց հետևյալ պատճառով. հովիվն ու նրա այծերը պատահաբար հայտնվեցին անդունդի եզրին և շնչելով նրա հատակից բարձրացող արբեցնող գոլորշիները՝ խելքները թռցրին: Այնժամ հովիվը դիմեց քրմերի խորհրդին: Նրանք ասացին, որ այդտեղ ժամանակին Ապոլլոնը սպանել է վիշապ Պիթոնին՝ նշանավորելով բարու և լույսի հաղթանակը չարի ու խավարի դեմ: Այնպես որ տեղում հարկ է կառուցել տաճար և պատգամատուն: Տաղանդաշատ ճարտարապետներ Տրոփոնիոսը և Ագամեդեսը կերտեցին տաճար, որն անչափ հարստացավ հատկապես հունական գաղութակալության շրջանում և դարձավ միջազգային կրոնական ուխտատեղի: Պատգամատան խորհրդավոր մասում գիշեր-ցերեկ հերթապահում էր քրմուհի Պիթիան: Այս Պիթիան մի կում ջուր էր խմում Կասոտիս սրբազան վտակից, ծամում էր դափնու սրբազան տերևը, հետո նստում էր...

  Ինչպես հին հունական դիվանագիտությունը, հեթանոսական կրոնը նույնպես իր դոգմաներով, սկզբունքներով և կանոններով մեծապես նպաստում էր կայսերապաշտական-նվաճողական քաղաքականության իրագործմանը: Հույները, նվաճելով նոր տարածքներ, ոչ միայն չէին մերժում, չէին նվաստացնում, չէին հալածում տեղական կրոններն ու նրանց կրողներին, այլև ընդհակառակը՝ միանգամայն ուշադիր ու հարգալից վերաբերմունք էին դրսևորում տեղաբնակների աստվածների և ոգիների նկատմամբ, այսինքն՝ իրենց նվաճած ժողովրդի նկատմամբ: Սա բխում էր հեթանոսության փիլիսոփայությունից, որն ըստ ամենայնի հանդուրժողական էր մյուս կրոնների հանդեպ: Անտիկ աշխարհում գոյություն ունեին բոլոր ժողովուրդների աստվածների կատարյալ համերաշխություն, բարիդրացիական հարաբերություններ, երանելի հավասարության մի անդաստան: Այնտեղ աստվածներն իրար լավ հասկացել էին և օգնում էին մեկմեկու, որից խորամանկորեն և ճարպկորեն օգտվում էին քաղաքական գործիչներն ու դիվանագետները: Սակայն աստվածների ներդաշնակությունն ամենևին չի նշանակում, որ գաղութարար-նորեկներին ընդունում էին գրկաբաց, և նրանց ու...

  Հին հույներն իրենց կենցաղն ու կացութաձևը չեն պատկերացրել այնպես, ինչպես մենք ենք պատկերացնում և զգում: Նրանք ապրել են «երկու աշխարհներում»՝ գետնի երեսին և գետնի տակ՝ վստահ լինելով, որ կյանքը չի ընթանում միայն այստեղ՝ երկրի վրա, այլ այն կա նաև նրա խորքերում: Բայց կապը վերևի հետ չի կտրվում: Հույները համոզված էին, որ պտղաբերության և հողագործության աստվածուհի Դեմետրայի աղջիկը՝ Պերսեփոնեն, որին հափշտակել էր ստորգետնյա աշխարհի տիրակալ Հադեսը, ամեն ամառ գալիս է իր մորը տեսության: Այնպես որ մահը ինչ-որ տեղ վերադարձ է ի շրջանս յուր և բնական երևույթ է: Իսկ հանգուցյալին հողին հանձնելը սուրբ պարտականություն է կենդանի մարդկանց համար: Անգամ կռվից հետո կողմերի միջև զինադադար էր կնքվում զոհվածներին հողին հանձնելու համար: Մահացածին ստորգետնյա աշխարհ ճանապարհելը կենդանի մնացածների հոգու պարտքն էր, իսկ այն չկատարելը՝ մեծագույն մեղք և հանցագործություն: Եվ ահա թե ինչ եղավ նրանց հետ, ովքեր խախտեցին այդ օրենքը: …Պելոպոնեսյան պատերազմի ժամանակ հունական նավատորմը Արգինուզյան կղզիների մոտ ջախջախեց Սպարտ...

  Հունական աստվածները միանգամայն մոտ էին մարդկանց, խառնվում էին նրանց գործերին, չէին տարբերվում նրանցից՝ չհաշված, որ գործում էին հրաշքներ, և մեկ էլ՝ որ անմահ էին: Այսպիսով, աստվածները նման էին մարդկանց, ունեին իրենց թերությունները՝ սիրային արկածախնդրություններ, ամուսնական դավաճանություն, երդմնադրժություն… Նրանք բացարձակապես սրբակենցաղ չեն եղել: Աստվածներն այնպիսի արարքներ էին անում, որ մենք՝ 21-րդ արատավոր դարի վաստակաշատ մեղավորներս, նրանց փոխարեն կկարմրեինք և գետնի տակը կանցնեինք: Քսենոֆոնը գրում է. «Հոմերոսը և Հեսիոդոսը աստվածներին վերագրել են մարդկային ամենաանպատվաբեր, ամենաստոր արատներ՝ գողություն, խաբեբայություն, այլասերվածություն»: Եթե աստվածներն այդ արատներն իրենց պահեին՝ աստված նրանց հետ: Սակայն նրանք հաճախ անբարոյականություն էին քարոզում, անգամ տարածում այն հենց սրբավայրերում: …Սիրո և գեղեցկության աստվածուհի Աֆրոդիտեն դարեր շարունակ հիացրել է մարդկանց, գերել նրանց երևակայությունն ու զգացմունքները: Մինչդեռ նա հեռու է առաքինության կանոններից այնքան, որքան երկինքը՝ իրեն ծ...

  Ի դեպ, միայն Էսքիլեսը չէ, որ «փառաբանում է» Հերմեսի դիվանագիտական հմտություններն ու ճկունությունը: Դարերի խորքից մեզ է հասել հին հունական էպիկական հիմների ժողովածուն: Թափառաշրջիկ գուսանները երգում-արտասանում էին այդ հիմները քնարի նվագակցությամբ: Հիմները սովորաբար նվիրված էին լինում այս կամ այն աստծուն և կատարվում էին նրա պատվին կազմակերպված տոնակատարությունների ժամանակ: Ահա թե ինչ էր ասվում Հերմեսին նվիրված հիմնում. …Ճարպիկ հնարագետ վարպետ, Խորամանկ ստահակ, եզնագող, երազների առաջնորդ, ավազակ, Դռների դարանակալ, լրտես գիշերային: Համաձայնեք, որ նման խոսքերն ամենևին պատիվ չեն բերում դիվանագետին, այն էլ բարձրաստիճան դիվանագետին, որպիսին Հերմեսն էր: Թերևս նրա արատները թաքնված են ծագումնաբանությա՞ն մեջ: Հերոդոտոսը նշում է, որ Թրակիայի ցեղերը սերում են Հերմեսից, որոնք վերջինիս համարել են իրենց ամենապաշտելի աստվածը: Շատ բնական է: Ամեն ժողովուրդ հպարտանում է իր ծոցից ելած տաղանդավոր դիվանագետով: Ֆրանսիացիներն ունեցել են Թալեյրան, անգլիացիները՝ Չերչիլ, գերմանացիները՝ Բիսմարկ, ռուս...

  Հերմեսը առանցքային դեր է խաղացել հունական դիվանագիտության սկզբնավորման կարևոր փուլում՝ թեկուզ որպես գեղարվեստական գրականության և դիցաբանության «փառապանծ» կերպար: …Կադրային հարցերում ծանոթության և բարեկամության կարևորությունը գալիս է անտիկ ժամանակներից: Այլապես ինչով բացատրել, որ գերագույն աստված Զևսը որդուն՝ Հերմեսին, նշանակեց կարևոր գործի. վստահեց դիվանագետների և դիվանագիտության ղեկավարի խիստ պատասխանատու պաշտոնը: Դա առաջացրեց տարակուսանք և ասեկոսեներ աստվածների կորպուսում: Այն, որ լինելով զբոսաշրջոթյան, գիտության, մշակույթի, առևտրի և ուրիշ շատ ոլորտների ղեկավար՝ Հերմեսն աջ ու ձախ խախտում էր ազնվության և բարոյականության բոլոր նորմերը, հայտնի էր ամենքին: Ինչ կարելի էր սպասել մեկից, որը բացեիբաց հովանավորում էր աթենական գողական և քրեական աշխարհը: Բայց որ նրան կարող էին կարգել գերկարևոր քաղաքական ոլորտիղ ղեկավար, վեր էր մարդկանց երևակայությունից: Դե, եղածը եղած էր: Դիվանագետներն այսօր էլ զարմացած են այդ անիմաստ նշանակումով: Իսկ Հերմեսը դեռ այն ժամանակ իր արգահատելի վարքով գրավել ...

  Հին Հունաստանի դիվանագիտության կարևոր ձեռքբերումներից մեկը եղավ բանակցային գործընթացի և պայմանագրերի վավերացման մեխանիզմների ստեղծումը: Պոլիսներում հիմնվեցին սիմախիներ, որոնք պաշտպանական կամ հարձակողական բնույթի ռազմաքաղաքական միություններ էին: ՆԱՏՕ-ի, Վարշավյան պայմանագրի, ՍԵԱՏՕ-ի և մյուս ռազմաքաղաքական դաշինքների հիմքում ընկած են նույն սիմախիների սկզբունքներն ու նպատակները: Գոյություն ունեին 2 խոշոր միություններ՝ Լակեդեմոնյանը, որի անդամներն էին Պելոպոնեսյան թերակղզու քաղաքներն ու համայնքները՝ Սպարտայի գլխավորությամբ, և Աթենքյան կամ Դելոսյան ռազմածովային միությունը, որը կազմավորվեց հույն-պարսկական պատերազմի ժամանակ՝ թշնամու դեմ պայքարի նպատակով: Հունաստանի պատմության մեջ կարևոր դեր խաղաց Կորնթոսյան լիգան, որին անդամակցում էին բոլոր պետությունները՝ բացի Սպարտայից: Լիգան կազմավորվեց, երբ Մակեդոնիայի թագավոր Փիլիպոս 2-րդը փաստորեն իրեն ենթարկեց ողջ Հելլադան, դարձավ միացյալ զորքերի գերագույն հրամանատար և երկիրը պատրաստեց Պարսկաստանի դեմ պատերազմի: Մեզ է հասել Լիգային անդամակցել...