Skip to main content

Posts

Սուտն այս աշխարհի ուժեղների զինանոցում

  Սուտը դանդաղ գործող ական է. այն կարող է քանդել պետություններ ու թագավորություններ: Ամենայն հայոց բանաստեղծն իր «Սուտասանը» հեքիաթում անպաճույճ, սակայն համոզիչ նկարագրում է նման մի դեպք, որը կարելի է զետեղել դիվանագիտական դասագրքերում՝ «Ստելը վտանգավոր է» վերտառությամբ: Հեքիաթում պատմվում է, թե ինչպես թագավորը պատրաստ է թագավորության կեսը տալ նրան, ով իրեն կխաբի: Պալատ են գալիս զանազան ստախոսներ և ձեռնունայն հեռանում: Հետո ներս է մտնում մի աղքատ գյուղացի և հայտարարում. -Ինձ մի կոտ ոսկի ես պարտ, եկել եմ տանեմ: -Մի կոտ ոսկի՞,- զարմանում է թագավորը:- Սուտ ես ասում, ես քեզ ոսկի չեմ պարտ: -Թե որ սուտ եմ ասում, թագավորությանդ կեսը տուր: -Չէ, չէ, ճշմարիտ ես ասում,- խոսքը փոխում է թագավորը: -Ճշմարիտ եմ ասում՝ մի կոտ ոսկի տուր: Հեքիաթը՝ հեքիաթ, սակայն երբ ստում են ժամանակակից պետությունների ղեկավարները, ստում են ցինիկաբար՝ փորձելով մոլորեցնել և ապատեղեկացնել միջազգային հանրությանն ու նրա ինստիտուտներին և հետն էլ ձեռք բերել քաղաքական շահաբաժիններ, սա արդեն մի կուտ ոսկի չէ, ոչ ...
Recent posts

Հույն-տրոյական բանակցություններն ավարտվում են պատերազմով

  Հին հույները, ամպերում աստվածների հետ բանակցելուց զատ, զբաղվում էին նաև իրական ու լուրջ գործերով. դնում էին միջազգային հարաբերությունների, արտաքին քաղաքականության և դիվանագիտական ծառայության հիմքերը: Այն վաղ ժամանակներում պատերազմի, խաղաղության, բանակցային գործընթացների մասին առաջին ինֆորմացիա հաղորդողներից մեկը Հոմերոսն էր: Մենք վերն արդեն նշեցինք, թե ինչպես Տրոյայի արքայազն Պարիսը գեղեցկության աստվածուհի Աֆրոդիտեի օգնությամբ հափշտակեց սպարտացի Մենելավոսի կնոջը՝ Հեղինեին: Եվ թե ինչպես կնոջը հետ բերելու համար Մենելավոսը եղբոր՝ Արգոսի և Միկենայի արքա Ագամեմնոնի հետ զորք հավաքեց ու գնաց պատերազմելու Տրոյայի դեմ: Սակայն պատերազմելուց առաջ հույները, այսինքն՝ նույն սպարտացիները, փորձում են դիվանագիտական ճանապարհով հարթել հակամարտությունը և դեսպանություն են ուղարկում Տրոյա, որի կազմում էր, բացի Մենելավոսից, Հին Հունաստանի մեծագույն հերոսներից մեկը՝ Ոդիսևսը: Հիշենք, որ նա Իթակե կղզու առասպելական թագավորն էր, Պենելոպեի ամուսինը և Տելեմաքոսի հայրը: Ոդիսևս-Մենելավոս դեսպանության բոլոր կա...

Ոդիսևսի դիվանագիտական արվեստը

  Աքիլլեսը, իհարկե, սիրելի և հմայչ է: Սակայն մեզ ավելի հետաքրքրում է Ոդիսևսը՝ որպես դիվանագետ: Համեմատենք Ոդիսևսին Մենելավոսի հետ: Հոմերեսը վերջինիս ներկայացնում է որպես հմուտ և ճարտասան հռետորի, որի ելույթը տպավորում և դուր է գալիս ներկաներին: Նրանից հետո ոտքի է կանգնում Ոդիսևսը, որին մարդիկ, Հոմերոսի խոսքերով, գիտեն որպես «հանճարեղ», «ծանրակշիռ» և «անչափ խելացի» գործչի: Եվ այստեղ անհասկանալի մի բան է կատարվում: Ոդիսևսն իրեն իրադրությանը համապատասխան չի դրսևորում և շրջապատի վրա թողնում է «ինքնամփոփ» ու «անգաղափար» մարդու տպավորություն: Մի՞թե սա գովերգված «աստվածային» Ոդիսևսն է: Բայց եկեք չշտապենք: Ամբիոնին է մոտենում Ոդիսևսը: Նա կքված է, գլուխը՝ ներքև, ձեռքերը՝ անկյանք կախված: Մի պահ նա կանգնում, լռում է, հետո սկսում է խոսել: Սկզբում՝ ցածր, հազիվ լսելի ձայնով և ձգվող ընդհատումներով: Եվ այն պահին, երբ տրոյացի զայրացած պատգամավորները մատները տանում են բերանները սուլելու և դիվանագետին վայր իջեցնելու համար, կատարվում է հրաշք: Ոդիսևսը ձգվում է իր ողջ պարթև հասակով մեկ, ուղղում է թիկնեղ...

Սուտը՝ որպես դիվանագիտական կատեգորիա՝ Հերմեսից սկսած

  Եկեք մի փոքր հանգիստ թողնենք նախնիներին և տեսնենք, թե ստել-չստելը, խաբել-չխաբելը, ազնվությունն ու անազնվությունն ինչ տեղ են գրավում ժամանակակից դիվանագիտության մեջ: Թե չէ՝ մեր աչքերի գերանները թողած՝ փոշու հյուլե ենք փնտրում դարեր առաջ կյանքից հեռացածների աչքերում: Մեր դիվանագետների «դարդը լանք»: Արդ, ե՞րբ, որտե՞ղ, որքա՞ն և ինչպե՛ս կարող է ստել դիվանագետը: Եվ, վերջապես, ստելիս նա մեղանչո՞ւմ է, թե՞ չի մեղանչում Աստծո պատվիրանի դեմ: Այս հարցի շուրջ բանավիճելիս իմ որոշ դիվանագետ բարեկամներ, որոնց պրոֆեսիոնալիզմի մասին բարձր կարծիքի եմ, որպես կանոն, կրկնում եմ անգլիացի դիվանագետ և պոետ Հենրի Ուոտոնի խոսքերը. «Դիվանագետն ազնիվ մարդ է, որին ուղարկում են արտասահման՝ իր երկրի անունից ստելու նպատակով»: Ասված է դիվանագետներին արդարացնելու համար: Նույնը կարելի է ասել հետախույզների մասին: Վարկածը մտածելու տեղիք է տալիս: Ինձ համար, օրինակ, փրկարար օղակ է թևավոր խոսքի ուժ ստացած հետևյալ արտահայտությունը, թե «խաբել չի կարելի, կարելի է ողջ ճշմարտությունը չասել»: Կարելի է սրա հետ համաձայնել կամ ո...

Ստե՞լ, թե՞ չստել- That is the question

  Գոյություն ունի վարկած, որ խաբել մարդիկ սկսեցին, երբ ուշ քարե դարում, 40-50 հազար տարի առաջ, ծնվեց կրոմանյոնյան ցեղերի առաջին հոդաբաշխ խոսքը: Իսկ 3000 տարի առաջ եգիպտացիները հորինել ու պապիրուսի վրա գրանցել են «Ճշմարտության և ստի մասին հեքիաթը», որը պատմում է ազնիվ ու խաբեբա եղբայրների մասին: Լոնդոնի Բրիտանական թանգարանում պահվում է 4000 տարեկան «Հանգուցյալների գիրքը», որտեղ գրանցված են անդրշիրիմյան ուղևորության մեկնողների կախարդանքի հմայլիլները, որոնցով նրանք կանգնելու են Աստծո առաջ: Դրանցից մեկում ասվում է. «Ես ճշմարտություն եմ բերել, մի կողմ եմ նետել սուտը: Ես անարդարություն չեմ գործել մարդկանց դեմ: Ես վատություն չեմ արել: Ես ցորենի չափը չեմ պակասեցրել, չեմ կարճել երկարության չափը, չեմ խախտել հողաբաժնի սահմանները, չեմ ծանրացրել կշռաքարերը, չեմ փոխել կշեռքի սլաքները: Ես մաքուր եմ, ես մաքուր եմ, ես մաքուր եմ…»: Այսօրվա «սուպերմարկետների» վաճառողների համար կանոնադրության ավելի լավ տեքստ գտնելը դժվար է: Ստի, խաբեության, ուխտադրժության և դավաճանության բազմաթիվ դեպքեր են հանդիպ...

Քրմերը՝ քաղաքական մեկնաբաններ, իսկ դիվանագետները՝ սուրհանդակներ երկնքի և երկրի միջև

  Հելլադայի միջազգային կարևոր ինստիտուտներից էին հեթանոսական միությունները, որոնք կազմավորվում էին սրբավայրերի ու տաճարների շուրջ և կոչվում էին ամփիկտիոններ: Դրանցից ամենահայտնին Դելփիքում գործող Ապոլլոնի տաճարն էր, որը կառուցվել էր 9-րդ դարում: Ըստ ավանդապատումի՝ տաճարն այդ տեղում հիմնվեց հետևյալ պատճառով. հովիվն ու նրա այծերը պատահաբար հայտնվեցին անդունդի եզրին և շնչելով նրա հատակից բարձրացող արբեցնող գոլորշիները՝ խելքները թռցրին: Այնժամ հովիվը դիմեց քրմերի խորհրդին: Նրանք ասացին, որ այդտեղ ժամանակին Ապոլլոնը սպանել է վիշապ Պիթոնին՝ նշանավորելով բարու և լույսի հաղթանակը չարի ու խավարի դեմ: Այնպես որ տեղում հարկ է կառուցել տաճար և պատգամատուն: Տաղանդաշատ ճարտարապետներ Տրոփոնիոսը և Ագամեդեսը կերտեցին տաճար, որն անչափ հարստացավ հատկապես հունական գաղութակալության շրջանում և դարձավ միջազգային կրոնական ուխտատեղի: Պատգամատան խորհրդավոր մասում գիշեր-ցերեկ հերթապահում էր քրմուհի Պիթիան: Այս Պիթիան մի կում ջուր էր խմում Կասոտիս սրբազան վտակից, ծամում էր դափնու սրբազան տերևը, հետո նստում էր...

Աստվածների եղբայրական պանթեոններ հունական գաղութներում

  Ինչպես հին հունական դիվանագիտությունը, հեթանոսական կրոնը նույնպես իր դոգմաներով, սկզբունքներով և կանոններով մեծապես նպաստում էր կայսերապաշտական-նվաճողական քաղաքականության իրագործմանը: Հույները, նվաճելով նոր տարածքներ, ոչ միայն չէին մերժում, չէին նվաստացնում, չէին հալածում տեղական կրոններն ու նրանց կրողներին, այլև ընդհակառակը՝ միանգամայն ուշադիր ու հարգալից վերաբերմունք էին դրսևորում տեղաբնակների աստվածների և ոգիների նկատմամբ, այսինքն՝ իրենց նվաճած ժողովրդի նկատմամբ: Սա բխում էր հեթանոսության փիլիսոփայությունից, որն ըստ ամենայնի հանդուրժողական էր մյուս կրոնների հանդեպ: Անտիկ աշխարհում գոյություն ունեին բոլոր ժողովուրդների աստվածների կատարյալ համերաշխություն, բարիդրացիական հարաբերություններ, երանելի հավասարության մի անդաստան: Այնտեղ աստվածներն իրար լավ հասկացել էին և օգնում էին մեկմեկու, որից խորամանկորեն և ճարպկորեն օգտվում էին քաղաքական գործիչներն ու դիվանագետները: Սակայն աստվածների ներդաշնակությունն ամենևին չի նշանակում, որ գաղութարար-նորեկներին ընդունում էին գրկաբաց, և նրանց ու...