Անտիկ աշխարհի դիվանագիտական արվեստի առաջնեկ Աթենքի արտաքին քաղաքականությունն իր եսակենտրոն նրբերանգներով հանդերձ մնում էր ամենախորաթափանցն ու ամենառացիոնալը, համահունական շահերի ամենահետևողական պաշտպանը: Աթենացիներն առաջինը հասկացան պետության ներքին և արտաքին քաղաքականության միասնականության ու անքակտելի կապի կարևորությունը՝ այն դնելով միջազգային հարաբերությունների հիմքում և ընդունելով որպես դիվանագիտության օրենքների օրենք: Հույն-պարսկական պատերազմին հաջորդող շրջանում այդ քաղաքականությունն իր ամբողջության մեջ ծրագրում և իրագործում էին դեմոկրատները: Պերիկլեսի գլխավորությամբ, որը ողջ իշխանությունը վերցրել էր իր ձեռքը, վայելում էր ժողովրդի աջակցությունն ու վստահությունը՝ իր անբասիր հեղինակության, առասպելական անկաշառության և ջերմ հայրենասիրության շնորհիվ: Ո՞վ էր Պերիկլեսը: Դեմոկրատիայի նախահայր, պետական ականավոր գործիչ, առաջին մեծության քաղաքական-դիվանագիտական աստղ, աթենքյան «պերեստրոյկայի» հեղինակ: Պերիկլեսին անսահման սիրելու, անվերապահորեն հավատալու և վստահելու համար ժողովուրդը ...
Պարտությունը Սալամիսում շատ թանկ նստեց արքայից արքա Քսերքսեսի վրա: Բոլորի և, ամենասարսափելին, իր՝ աշխարհի տիրակալի աչքի առաջ պարսկական նավատորմը գրեթե ամբողջովին ոչնչացավ: Դա հոգեբանական այնպիսի հարված էր, որը նա, չնայած իր ամուր խառնվածքին, ի վիճակի չէր տանել: Հեռանա՞լ և կիսա՞տ թողնել այն մեծ գործը, որն իր կյանքի գլխավոր նպատակն էր: Նրա ուժերից վեր էր: Մնալ ևս չէր կարող: Եվ նա ընդունեց սողոմոնյան որոշում. մեկնել՝ հետո վերադառնալու պայմանով: Բանակի հիմնական մասն ու փրկված ռազմանավերը թողնելով իր ամենավստահելի և ուժեղ զորավար Դարեհի փեսա Մարդոնիոսի հրամանատարության ներքո՝ արքան զորքի մնացորդի հետ ճանապարհվեց դեպի Հելլեսպոնտոս: Մարդոնիոսը ծնրադիր երդվեց արքային «կոտրել հունական ողնաշարը»: Հետդարձի ճանապարհին Քսերքսեսի բանակը հանդիպեց անասելի դժվարությունների, ինչպես որ լինում է փախչող զավթիչների հետ անհաց, անջուր, մահացու հիվանդություններ: Ժանտախտը և արնալուծը հնձեցին երեկվա ամբարտավան ու ինքնավստահ նվաճողներին: Ես նորից ստիպված եմ պարսկական բանակը համեմատել Նապոլեոնի բանակի հե...