Skip to main content

Posts

Դիվանագիտության աստված Հերմեսի մասին

  Հերմեսը առանցքային դեր է խաղացել հունական դիվանագիտության սկզբնավորման կարևոր փուլում՝ թեկուզ որպես գեղարվեստական գրականության և դիցաբանության «փառապանծ» կերպար: …Կադրային հարցերում ծանոթության և բարեկամության կարևորությունը գալիս է անտիկ ժամանակներից: Այլապես ինչով բացատրել, որ գերագույն աստված Զևսը որդուն՝ Հերմեսին, նշանակեց կարևոր գործի. վստահեց դիվանագետների և դիվանագիտության ղեկավարի խիստ պատասխանատու պաշտոնը: Դա առաջացրեց տարակուսանք և ասեկոսեներ աստվածների կորպուսում: Այն, որ լինելով զբոսաշրջոթյան, գիտության, մշակույթի, առևտրի և ուրիշ շատ ոլորտների ղեկավար՝ Հերմեսն աջ ու ձախ խախտում էր ազնվության և բարոյականության բոլոր նորմերը, հայտնի էր ամենքին: Ինչ կարելի էր սպասել մեկից, որը բացեիբաց հովանավորում էր աթենական գողական և քրեական աշխարհը: Բայց որ նրան կարող էին կարգել գերկարևոր քաղաքական ոլորտիղ ղեկավար, վեր էր մարդկանց երևակայությունից: Դե, եղածը եղած էր: Դիվանագետներն այսօր էլ զարմացած են այդ անիմաստ նշանակումով: Իսկ Հերմեսը դեռ այն ժամանակ իր արգահատելի վարքով գրավել ...
Recent posts

Դաշինքի խախտումը՝ մահացու մեղք

  Հին Հունաստանի դիվանագիտության կարևոր ձեռքբերումներից մեկը եղավ բանակցային գործընթացի և պայմանագրերի վավերացման մեխանիզմների ստեղծումը: Պոլիսներում հիմնվեցին սիմախիներ, որոնք պաշտպանական կամ հարձակողական բնույթի ռազմաքաղաքական միություններ էին: ՆԱՏՕ-ի, Վարշավյան պայմանագրի, ՍԵԱՏՕ-ի և մյուս ռազմաքաղաքական դաշինքների հիմքում ընկած են նույն սիմախիների սկզբունքներն ու նպատակները: Գոյություն ունեին 2 խոշոր միություններ՝ Լակեդեմոնյանը, որի անդամներն էին Պելոպոնեսյան թերակղզու քաղաքներն ու համայնքները՝ Սպարտայի գլխավորությամբ, և Աթենքյան կամ Դելոսյան ռազմածովային միությունը, որը կազմավորվեց հույն-պարսկական պատերազմի ժամանակ՝ թշնամու դեմ պայքարի նպատակով: Հունաստանի պատմության մեջ կարևոր դեր խաղաց Կորնթոսյան լիգան, որին անդամակցում էին բոլոր պետությունները՝ բացի Սպարտայից: Լիգան կազմավորվեց, երբ Մակեդոնիայի թագավոր Փիլիպոս 2-րդը փաստորեն իրեն ենթարկեց ողջ Հելլադան, դարձավ միացյալ զորքերի գերագույն հրամանատար և երկիրը պատրաստեց Պարսկաստանի դեմ պատերազմի: Մեզ է հասել Լիգային անդամակցել...

Չսպանե՛լ դեսպանին

  Եթե այս հրամայականը գործում է, դիվանագետները պարտական են հելլեններին: Այդ շատ կարևոր հայտնությունը նրանք արեցին դիվանագիտության երևան գալու արշալույսին: Խնդրի կենսական անհրաժեշտությունը մարդիկ տարտամորեն գիտակցում էին դեռևս ստրկատիրական կացութաձևից առաջ՝ համայնատոհմական կարգերի ժամանակ, երբ հողերն ու որսատեղերը սահմանազատելիս ցեղերն իրար կոկորդ էին կրծում: Ելքը մեկն էր՝ չսպանել և չուտել բանակցային կողմի ներկայացուցիչներին: Չհասկանար նախամարդն այս պարզ ճշմարտությունը՝ մարդկության գոյատևման վրա կկախվեր մահացու վտանգ: Դիվանագետի ֆիզիկական անվտանգությունը հետագայում ստացավ մի կարգավիճակ, որը կոչվեց դիվանագիտական անձեռնմխելիություն: Այդ կարգավիճակը, բացի ֆիզիկական անվտանգությունից, ապահովում էր նաև որոշակի արտոնություններ, որոնք տարածվում էին դեսպանության շենքերի, նստավայրերի, տրանսպորտի և դիվանագիտական փոստի վրա: Մյուս կողմից՝ դիվանագետների վրա չէին տարածվում դեսպանընկալ երկրի օրենքները: Նրանց չէին ենթարկում քրեական, քաղաքացիական և վարչական պատասխանատվության: Հելլեն դեսպանները ցո...

Դեսպանը վեր է ամեն կասկածից

  Հելլանական պոլիսների միջև հարաբերությունների բնույթը հուշեց, որ դրանց հաջող զարգացումը պահանջում է համապատասխան մեխանիզմներ: Այդ նպատակով ստեղծվեցին հատուկ լիազոր անձանց կամ դեսպանների խմբեր, որոնք կոչվում էին «ավագանի»: Մշտական գործող դեսպանությունները՝ իրենց հաստիքներով, նստավայրերով և կարգավիճակով, ինչպես որ ներկայումս է, չկային Հունաստանում: Դեսպանություն ասելով՝ այնտեղ նկատի էին ունենում բանբերների կամ դեսպանների պատվիրակություններ, որոնք կատարելով իրենց առաքելությունը՝ վերադառնում էին հայրենիք: Միևնույն դեսպանության կազմում կարող էին լինել մեկից ավելի դեսպաններ՝ բոլորն էլ օժտված հավասար իրավասությամբ և արտոնություններով: Իսկ դրանք ավելի լայն էին, քան արդի դեսպաններինն են: Դիվանագիտական ներկայացուցչության ղեկավարն այսօր դեսպանընկալ երկրում համաձայնագիր կամ այլ պայմանաիրավական փաստաթուղթ ստորագրելու համար պետք է ունենա իր կառավարության հատուկ գրավոր լիազորությունը: Հելլեններն ազատված էին նման ձևականությունից: Ժամանակակից դեսպանը որևէ վճռական քայլ, բանավոր կամ գրավոր կարևոր հա...

Հելլադայի կիսաբարբարոս դիվանագետը և նրա հանճարեղ որդին

  Հին Հունաստանի դիվանագիտության մասին խոսելիս Փիլիպոս 2-րդի անունը չհիշելը բացթողում կլինի այդ կայսրության պատմության համար և անարդարություն՝ հելլենիզմի շրջանի խոշորագույն քաղաքական գործչի ու տաղանդավոր դիվանագետի նկատմամբ: Դրա կողքին՝ համարել նրան զուտ հունական ֆենոմեն նույնպես ճիշտ չի լինի, քանի որ իրենց՝ աթենացիների կարծիքով՝ մակեդոնացիները, որոնց թագավորներից մեկն էր այդ Փիլիպոսը, այնքան էլ հույներ չէին, բայց օտարներ էլ չէին: Մակեդոնացիները, նրանց բնորոշմամբ, «կիսաբարբարոսներ» էին: Եվ այդ «կիսաբարբարոսը» բախտորոշ նշանակություն էր ունենալու Հունաստանի համար: Նա ստեղծելու էր հուսալի բազիս, անհրաժեշտ նախապայմաններ, որոնք պայմանավորելու էին Ալեքսանդր մեծի աշխարհակալ հաղթարշավները: Բոլոր ժամանակների այդ հանճարեղ զորավարը Փիլիպոս 2-րդի որդին էր: Սակայն առանց նրա դիվանագիտական զարմանահրաշ նվաճումների՝ Ալեքսանդր Մակեդոնացու ռազմական հաջողությունները հազիվ թե հնարավոր լինեին: Սկզբում հույն-պարսկական, հետո Պելոպոնեսյան արյունահեղ պատերազմների թոհուբոհի մեջ ոչ ոք ուշադրություն չդարձրեց...

Դեմոկրատական դիվանագիտության զիգզագները

  Անտիկ աշխարհի դիվանագիտական արվեստի առաջնեկ Աթենքի արտաքին քաղաքականությունն իր եսակենտրոն նրբերանգներով հանդերձ մնում էր ամենախորաթափանցն ու ամենառացիոնալը, համահունական շահերի ամենահետևողական պաշտպանը: Աթենացիներն առաջինը հասկացան պետության ներքին և արտաքին քաղաքականության միասնականության ու անքակտելի կապի կարևորությունը՝ այն դնելով միջազգային հարաբերությունների հիմքում և ընդունելով որպես դիվանագիտության օրենքների օրենք: Հույն-պարսկական պատերազմին հաջորդող շրջանում այդ քաղաքականությունն իր ամբողջության մեջ ծրագրում և իրագործում էին դեմոկրատները: Պերիկլեսի գլխավորությամբ, որը ողջ իշխանությունը վերցրել էր իր ձեռքը, վայելում էր ժողովրդի աջակցությունն ու վստահությունը՝ իր անբասիր հեղինակության, առասպելական անկաշառության և ջերմ հայրենասիրության շնորհիվ: Ո՞վ էր Պերիկլեսը: Դեմոկրատիայի նախահայր, պետական ականավոր գործիչ, առաջին մեծության քաղաքական-դիվանագիտական աստղ, աթենքյան «պերեստրոյկայի» հեղինակ: Պերիկլեսին անսահման սիրելու, անվերապահորեն հավատալու և վստահելու համար ժողովուրդը ...

Դիվանագիտություն բաց խաղաքարտերով

  Պարտությունը Սալամիսում շատ թանկ նստեց արքայից արքա Քսերքսեսի վրա: Բոլորի և, ամենասարսափելին, իր՝ աշխարհի տիրակալի աչքի առաջ պարսկական նավատորմը գրեթե ամբողջովին ոչնչացավ: Դա հոգեբանական այնպիսի հարված էր, որը նա, չնայած իր ամուր խառնվածքին, ի վիճակի չէր տանել: Հեռանա՞լ և կիսա՞տ թողնել այն մեծ գործը, որն իր կյանքի գլխավոր նպատակն էր: Նրա ուժերից վեր էր: Մնալ ևս չէր կարող: Եվ նա ընդունեց սողոմոնյան որոշում. մեկնել՝ հետո վերադառնալու պայմանով: Բանակի հիմնական մասն ու փրկված ռազմանավերը թողնելով իր ամենավստահելի և ուժեղ զորավար Դարեհի փեսա Մարդոնիոսի հրամանատարության ներքո՝ արքան զորքի մնացորդի հետ ճանապարհվեց դեպի Հելլեսպոնտոս: Մարդոնիոսը ծնրադիր երդվեց արքային «կոտրել հունական ողնաշարը»: Հետդարձի ճանապարհին Քսերքսեսի բանակը հանդիպեց անասելի դժվարությունների, ինչպես որ լինում է փախչող զավթիչների հետ անհաց, անջուր, մահացու հիվանդություններ: Ժանտախտը և արնալուծը հնձեցին երեկվա ամբարտավան ու ինքնավստահ նվաճողներին: Ես նորից ստիպված եմ պարսկական բանակը համեմատել Նապոլեոնի բանակի հե...