Դիվանագետի գրադարան

  Եթե այս հրամայականը գործում է, դիվանագետները պարտական են հելլեններին: Այդ շատ կարևոր հայտնությունը նրանք արեցին դիվանագիտության երևան գալու արշալույսին: Խնդրի կենսական անհրաժեշտությունը մարդիկ տարտամորեն գիտակցում էին դեռևս ստրկատիրական կացութաձևից առաջ՝ համայնատոհմական կարգերի ժամանակ, երբ հողերն ու որսատեղերը սահմանազատելիս ցեղերն իրար կոկորդ էին կրծում: Ելքը մեկն էր՝ չսպանել և չուտել բանակցային կողմի ներկայացուցիչներին: Չհասկանար նախամարդն այս պարզ ճշմարտությունը՝ մարդկության գոյատևման վրա կկախվեր մահացու վտանգ: Դիվանագետի ֆիզիկական անվտանգությունը հետագայում ստացավ մի կարգավիճակ, որը կոչվեց դիվանագիտական անձեռնմխելիություն: Այդ կարգավիճակը, բացի ֆիզիկական անվտանգությունից, ապահովում էր նաև որոշակի արտոնություններ, որոնք տարածվում էին դեսպանության շենքերի, նստավայրերի, տրանսպորտի և դիվանագիտական փոստի վրա: Մյուս կողմից՝ դիվանագետների վրա չէին տարածվում դեսպանընկալ երկրի օրենքները: Նրանց չէին ենթարկում քրեական, քաղաքացիական և վարչական պատասխանատվության: Հելլեն դեսպանները ցո...

  Հելլանական պոլիսների միջև հարաբերությունների բնույթը հուշեց, որ դրանց հաջող զարգացումը պահանջում է համապատասխան մեխանիզմներ: Այդ նպատակով ստեղծվեցին հատուկ լիազոր անձանց կամ դեսպանների խմբեր, որոնք կոչվում էին «ավագանի»: Մշտական գործող դեսպանությունները՝ իրենց հաստիքներով, նստավայրերով և կարգավիճակով, ինչպես որ ներկայումս է, չկային Հունաստանում: Դեսպանություն ասելով՝ այնտեղ նկատի էին ունենում բանբերների կամ դեսպանների պատվիրակություններ, որոնք կատարելով իրենց առաքելությունը՝ վերադառնում էին հայրենիք: Միևնույն դեսպանության կազմում կարող էին լինել մեկից ավելի դեսպաններ՝ բոլորն էլ օժտված հավասար իրավասությամբ և արտոնություններով: Իսկ դրանք ավելի լայն էին, քան արդի դեսպաններինն են: Դիվանագիտական ներկայացուցչության ղեկավարն այսօր դեսպանընկալ երկրում համաձայնագիր կամ այլ պայմանաիրավական փաստաթուղթ ստորագրելու համար պետք է ունենա իր կառավարության հատուկ գրավոր լիազորությունը: Հելլեններն ազատված էին նման ձևականությունից: Ժամանակակից դեսպանը որևէ վճռական քայլ, բանավոր կամ գրավոր կարևոր հա...

  Հին Հունաստանի դիվանագիտության մասին խոսելիս Փիլիպոս 2-րդի անունը չհիշելը բացթողում կլինի այդ կայսրության պատմության համար և անարդարություն՝ հելլենիզմի շրջանի խոշորագույն քաղաքական գործչի ու տաղանդավոր դիվանագետի նկատմամբ: Դրա կողքին՝ համարել նրան զուտ հունական ֆենոմեն նույնպես ճիշտ չի լինի, քանի որ իրենց՝ աթենացիների կարծիքով՝ մակեդոնացիները, որոնց թագավորներից մեկն էր այդ Փիլիպոսը, այնքան էլ հույներ չէին, բայց օտարներ էլ չէին: Մակեդոնացիները, նրանց բնորոշմամբ, «կիսաբարբարոսներ» էին: Եվ այդ «կիսաբարբարոսը» բախտորոշ նշանակություն էր ունենալու Հունաստանի համար: Նա ստեղծելու էր հուսալի բազիս, անհրաժեշտ նախապայմաններ, որոնք պայմանավորելու էին Ալեքսանդր մեծի աշխարհակալ հաղթարշավները: Բոլոր ժամանակների այդ հանճարեղ զորավարը Փիլիպոս 2-րդի որդին էր: Սակայն առանց նրա դիվանագիտական զարմանահրաշ նվաճումների՝ Ալեքսանդր Մակեդոնացու ռազմական հաջողությունները հազիվ թե հնարավոր լինեին: Սկզբում հույն-պարսկական, հետո Պելոպոնեսյան արյունահեղ պատերազմների թոհուբոհի մեջ ոչ ոք ուշադրություն չդարձրեց...

  Անտիկ աշխարհի դիվանագիտական արվեստի առաջնեկ Աթենքի արտաքին քաղաքականությունն իր եսակենտրոն նրբերանգներով հանդերձ մնում էր ամենախորաթափանցն ու ամենառացիոնալը, համահունական շահերի ամենահետևողական պաշտպանը: Աթենացիներն առաջինը հասկացան պետության ներքին և արտաքին քաղաքականության միասնականության ու անքակտելի կապի կարևորությունը՝ այն դնելով միջազգային հարաբերությունների հիմքում և ընդունելով որպես դիվանագիտության օրենքների օրենք: Հույն-պարսկական պատերազմին հաջորդող շրջանում այդ քաղաքականությունն իր ամբողջության մեջ ծրագրում և իրագործում էին դեմոկրատները: Պերիկլեսի գլխավորությամբ, որը ողջ իշխանությունը վերցրել էր իր ձեռքը, վայելում էր ժողովրդի աջակցությունն ու վստահությունը՝ իր անբասիր հեղինակության, առասպելական անկաշառության և ջերմ հայրենասիրության շնորհիվ: Ո՞վ էր Պերիկլեսը: Դեմոկրատիայի նախահայր, պետական ականավոր գործիչ, առաջին մեծության քաղաքական-դիվանագիտական աստղ, աթենքյան «պերեստրոյկայի» հեղինակ: Պերիկլեսին անսահման սիրելու, անվերապահորեն հավատալու և վստահելու համար ժողովուրդը ...

  Պարտությունը Սալամիսում շատ թանկ նստեց արքայից արքա Քսերքսեսի վրա: Բոլորի և, ամենասարսափելին, իր՝ աշխարհի տիրակալի աչքի առաջ պարսկական նավատորմը գրեթե ամբողջովին ոչնչացավ: Դա հոգեբանական այնպիսի հարված էր, որը նա, չնայած իր ամուր խառնվածքին, ի վիճակի չէր տանել: Հեռանա՞լ և կիսա՞տ թողնել այն մեծ գործը, որն իր կյանքի գլխավոր նպատակն էր: Նրա ուժերից վեր էր: Մնալ ևս չէր կարող: Եվ նա ընդունեց սողոմոնյան որոշում. մեկնել՝ հետո վերադառնալու պայմանով: Բանակի հիմնական մասն ու փրկված ռազմանավերը թողնելով իր ամենավստահելի և ուժեղ զորավար Դարեհի փեսա Մարդոնիոսի հրամանատարության ներքո՝ արքան զորքի մնացորդի հետ ճանապարհվեց դեպի Հելլեսպոնտոս: Մարդոնիոսը ծնրադիր երդվեց արքային «կոտրել հունական ողնաշարը»: Հետդարձի ճանապարհին Քսերքսեսի բանակը հանդիպեց անասելի դժվարությունների, ինչպես որ լինում է փախչող զավթիչների հետ անհաց, անջուր, մահացու հիվանդություններ: Ժանտախտը և արնալուծը հնձեցին երեկվա ամբարտավան ու ինքնավստահ նվաճողներին: Ես նորից ստիպված եմ պարսկական բանակը համեմատել Նապոլեոնի բանակի հե...

  406 թվականին Սիփնոսի մոտ տեղի ունեցավ սպարտացիների ու աթենացիների ամենամեծ ծովամարտը: Հելլենները հավասարապես կոտորեցին իրար: Ընդհանուր զոհերի թիվը կազմեց 20.000: Քիչ անց նրանց նավատորմերը բախվեցին Ագենուզյան կղզիների մոտ: Աթենացիները հաղթող դուրս եկան, սակայն խայտառակվեցին՝ սպանելով իրենց իսկ ծովակալներին, ինչ է թե նրանք չէին հասցրել հողին հանձնել սպանվածներին: Այնուհետև սպարտացիներն առաջարկեցին հաշտություն՝ ստատուս քվոն պահպանելու նպատակով: Աթենքը հրաժարվեց՝ պահանջելով հակառակորդից ազատագրել կայսրության բոլոր քաղաքները: Դիվանագիտական հերթական սայթաքում: Այնուհետև Սպարտական դաշնությունը պելոպոնեսյան նավատորմի ծովակալ նշանակեց սպարտացի Լիսանդրին, որը, բարեկամական հարաբերություններ ունենալով պարսիկների հետ, նրանց փողերով սարքեց տեխնիկայի վերջին խոսքով հագեցած (անտիկ ժամանակների չափանիշներով) 200 ռազմանավ: Լիսանդրի թատերաբեմ իջնելը ճակատագրական եղավ Աթենքի համար: Նա հմուտ զորավար էր, հանդուգն և համարձակ՝ իր գործողությունների մեջ: Բնավորությամբ՝ դաժան ու ցինիկ: Երբ նրան ասում էին, որ...

  Նախորդ գլխում մենք մի փոքր խոսեցինք Հին Հունաստանի գաղութային քաղաքականության մասին: Անդրադարձանք հայրենի տունը թողնելու գլխավոր շարժառիթին, որի անունն է զրկանք և մշտագոյության հոգս: Արդի պետություններում ևս մարդիկ լքում են իրենց հայրենի օջախը ֆինանսական և սոցիալ-տնտեսական խնդիրների պատճառով: Հունական արտագաղթի համար որոշ դեր խաղացին պոլիսներում բռնկվող քաղաքական կոնֆլիկտները և հույների գենային ծածկագրում տեղ գտած ճանապարհորդելու մարմաջը: Այդուհանդերձ, տեղաշարժվելու, գնալու և ծավալվելու գլխավոր պատճառն անշուշտ մնում էր հելլենիստական աշխարհակալության գերխնդիրը: Այստեղ մենք չենք կարող չանդրադառնալ հույների արտագացթի մի շատ կարևոր առանձնահատկությանը: Այդ այն է, որ նոր տարածքներում, որոնք անվանվում էին գաղութներ, հելլենները պահում էին իրենց ազգային ինքնությունը, սովորույթները և մշակույթը: Նրանք չէին ասիմիլացվում: (Կա այդ արտահայտության հայերեն համարժեքը՝ ուծացում: Օգտագործենք այն):   Եվ այսպես, հույները նոր միջավայրում չէին ուծացվում: Մի խոսքով, հարմարվելով նոր պայմաններին, նո...