Դիվանագետի գրադարան

  Պարսից արքաներ Կյուրոսը,Կամբյուսեսը և Դարեհը ստեղծեցին ահռելի չափերի հասնող կայսրություն, որը ձգվում էր Հյուսիսային Աֆրիկայից մինչև Հնդկաստան, Կովկասից մինչև Պարսից ծոց: Պարսկաստանի քաղաքական և վարչական կենտրոնը Սուսան էր: Այստեղ էր արքունիքը: Այստեղ էր նստում «բոլոր ժողովուրդների և բոլոր տարածքների արքան»: Այդ հսկայածավալ կայսրության գլխին կանգնած էր ինքը՝ մեծն արքան՝ Պարսկաստանի բոլոր տարածքների ժառանգական միապետը՝ օժտված երկնային իշխանությամբ: Աստվածների կամոք նա բազմել էր Պարսկաստանի և Բաբելոնի գահերին, իշխում էր Եգիպտոսին: Իսկ հույների համար արքայից արքան բացարձակ բռնապետ էր առօրյա կյանքում, կրոնում և քաղաքականության մեջ: Մի խոսքով, նա հունական լիբերալիզմի և դեմոկրատիայի հակադրությունն էր, պատուհաս՝ նրանց կրոնական սրբությունների և զգացմունքների համար: Պարսկական էքսպանսիան հիմնականում տարածված էր Հունաստանի ասիական մասի վրա, սակայն այն սպառնում էր սողոսկել Արևմուտք՝ իր տակն առնելով մայրցամաքային Հելլադան: Այդ ամենի հենքին պարսկական դիվանագիտությունը ցուցաբերում էր «բլիթի և մտ...

  Հելլադայի դիվանագիտության թույլ կողմերն ամենևին չեն նսեմացնում այդ դպրոցի առավելություններն ու բարեմասնությունները: Այն իրոք հելլենական դեմոկրատիայի նվաճումներից է և արժանի է ընդօրինակման: Բոլոր նշանավոր դիվանագետները, այդ թվում Հարոլդ Նիկոլսոնը, այս հարցում միակարծիք են: Այդ իսկ պատճառով, գոնե ինձ համար անակնկալ էր, երբ կարդացի նրա հետևյալ սպանիչ հայտարարությունը. «Չնայած այդ հոյակապ սկզբունքներին (այսինքն՝ դեմոկրատիային)՝ հույները պիտանի չէին որպես դիվանագետներ»: Նիկոլսոնն իր ոչնչացնող դատավճիռը բացատրում է 3 հիմնական պատճառներով, որոնք մեջբերում եմ ամբողջությամբ: «Առաջին, նրանց հատուկ է այն, ինչը հույն հայտնի պոետ Հեսիոդեսը անվանել է «հույների հին հայտնի հիվանդություն՝ սերը դեպի անհամաձայնությունը»: Նրանց մրցակցությունն այնքան սուր էր, որ ջլատում ու սպանում էր ինքնապահպանման բնազդը: Երկրորդ. իրենց խառնվածքով հույները լավ դիվանագետներ չէին, նրանք վատ դիվանագետներ էին: Լինելով բացառիկ խելոք մարդիկ՝ հույները, միևնույն ժամանակ, ամեն ինչից բարձր էին դասում բանսարկությունը և խորա...

  Ցավալի է, երբ միջազգային արհավիրքների պատճառ կամա թե ակամա դառնում են գեղեցիկ սեռի ներկայացուցիչները, որոնք բնությունից կոչված են սեր և բերկրանք պարգևելու տղամարդկանց: Ֆրանսիացիները, լավ ճանաչելով կանանց, խորհուրդ են տալիս քաղաքական բոլոր խառն իրադրություններում փնտրել կնոջ հետքը: Հին աշխարհում հենց որ կին էին փախցնում, մեծ կռիվներ էին սկսվում: Դեռևս Տրոյական պատերազմից շատ առաջ փյունիկեցի վաճառականները եգիպտական և ասորեստանյան ապրանքներ էին բերում Հելլադայի Արգոս քաղաք և ծախում հենց ծովափին, ուր մի անգամ իր ընկերուհիների հետ այցելում է Ինաքոս արքայի դուստր Իոն: Փյունիկեցիներն առևանգում են Իոյին ընկերուհիների հետ ու տանում Եգիպտոս: «Ոնց թե, դուք մեր Իոյին առևանգե՞ք, դե առևանգելը հիմա տեսեք»,- ասում են արգոսցիներն ու հարձակվում փյունիկյան Տյուրոս քաղաքի վրա, հավասարեցնում հողին և առևանգում արքայի սիրասուն դստերը, որն ուներ հնչեղ անուն՝ Եվրոպե: Բայց, ինչպես ասում են, ախորժակն ուտելիս է բացվում: Հելլեններին դուր է գալիս այդ արարքը, և հիմա էլ նրանք առևանգում են կոլխերի արքայադուստր...

  Սուտը դանդաղ գործող ական է. այն կարող է քանդել պետություններ ու թագավորություններ: Ամենայն հայոց բանաստեղծն իր «Սուտասանը» հեքիաթում անպաճույճ, սակայն համոզիչ նկարագրում է նման մի դեպք, որը կարելի է զետեղել դիվանագիտական դասագրքերում՝ «Ստելը վտանգավոր է» վերտառությամբ: Հեքիաթում պատմվում է, թե ինչպես թագավորը պատրաստ է թագավորության կեսը տալ նրան, ով իրեն կխաբի: Պալատ են գալիս զանազան ստախոսներ և ձեռնունայն հեռանում: Հետո ներս է մտնում մի աղքատ գյուղացի և հայտարարում. -Ինձ մի կոտ ոսկի ես պարտ, եկել եմ տանեմ: -Մի կոտ ոսկի՞,- զարմանում է թագավորը:- Սուտ ես ասում, ես քեզ ոսկի չեմ պարտ: -Թե որ սուտ եմ ասում, թագավորությանդ կեսը տուր: -Չէ, չէ, ճշմարիտ ես ասում,- խոսքը փոխում է թագավորը: -Ճշմարիտ եմ ասում՝ մի կոտ ոսկի տուր: Հեքիաթը՝ հեքիաթ, սակայն երբ ստում են ժամանակակից պետությունների ղեկավարները, ստում են ցինիկաբար՝ փորձելով մոլորեցնել և ապատեղեկացնել միջազգային հանրությանն ու նրա ինստիտուտներին և հետն էլ ձեռք բերել քաղաքական շահաբաժիններ, սա արդեն մի կուտ ոսկի չէ, ոչ ...

  Հին հույները, ամպերում աստվածների հետ բանակցելուց զատ, զբաղվում էին նաև իրական ու լուրջ գործերով. դնում էին միջազգային հարաբերությունների, արտաքին քաղաքականության և դիվանագիտական ծառայության հիմքերը: Այն վաղ ժամանակներում պատերազմի, խաղաղության, բանակցային գործընթացների մասին առաջին ինֆորմացիա հաղորդողներից մեկը Հոմերոսն էր: Մենք վերն արդեն նշեցինք, թե ինչպես Տրոյայի արքայազն Պարիսը գեղեցկության աստվածուհի Աֆրոդիտեի օգնությամբ հափշտակեց սպարտացի Մենելավոսի կնոջը՝ Հեղինեին: Եվ թե ինչպես կնոջը հետ բերելու համար Մենելավոսը եղբոր՝ Արգոսի և Միկենայի արքա Ագամեմնոնի հետ զորք հավաքեց ու գնաց պատերազմելու Տրոյայի դեմ: Սակայն պատերազմելուց առաջ հույները, այսինքն՝ նույն սպարտացիները, փորձում են դիվանագիտական ճանապարհով հարթել հակամարտությունը և դեսպանություն են ուղարկում Տրոյա, որի կազմում էր, բացի Մենելավոսից, Հին Հունաստանի մեծագույն հերոսներից մեկը՝ Ոդիսևսը: Հիշենք, որ նա Իթակե կղզու առասպելական թագավորն էր, Պենելոպեի ամուսինը և Տելեմաքոսի հայրը: Ոդիսևս-Մենելավոս դեսպանության բոլոր կա...

  Աքիլլեսը, իհարկե, սիրելի և հմայչ է: Սակայն մեզ ավելի հետաքրքրում է Ոդիսևսը՝ որպես դիվանագետ: Համեմատենք Ոդիսևսին Մենելավոսի հետ: Հոմերեսը վերջինիս ներկայացնում է որպես հմուտ և ճարտասան հռետորի, որի ելույթը տպավորում և դուր է գալիս ներկաներին: Նրանից հետո ոտքի է կանգնում Ոդիսևսը, որին մարդիկ, Հոմերոսի խոսքերով, գիտեն որպես «հանճարեղ», «ծանրակշիռ» և «անչափ խելացի» գործչի: Եվ այստեղ անհասկանալի մի բան է կատարվում: Ոդիսևսն իրեն իրադրությանը համապատասխան չի դրսևորում և շրջապատի վրա թողնում է «ինքնամփոփ» ու «անգաղափար» մարդու տպավորություն: Մի՞թե սա գովերգված «աստվածային» Ոդիսևսն է: Բայց եկեք չշտապենք: Ամբիոնին է մոտենում Ոդիսևսը: Նա կքված է, գլուխը՝ ներքև, ձեռքերը՝ անկյանք կախված: Մի պահ նա կանգնում, լռում է, հետո սկսում է խոսել: Սկզբում՝ ցածր, հազիվ լսելի ձայնով և ձգվող ընդհատումներով: Եվ այն պահին, երբ տրոյացի զայրացած պատգամավորները մատները տանում են բերանները սուլելու և դիվանագետին վայր իջեցնելու համար, կատարվում է հրաշք: Ոդիսևսը ձգվում է իր ողջ պարթև հասակով մեկ, ուղղում է թիկնեղ...

  Եկեք մի փոքր հանգիստ թողնենք նախնիներին և տեսնենք, թե ստել-չստելը, խաբել-չխաբելը, ազնվությունն ու անազնվությունն ինչ տեղ են գրավում ժամանակակից դիվանագիտության մեջ: Թե չէ՝ մեր աչքերի գերանները թողած՝ փոշու հյուլե ենք փնտրում դարեր առաջ կյանքից հեռացածների աչքերում: Մեր դիվանագետների «դարդը լանք»: Արդ, ե՞րբ, որտե՞ղ, որքա՞ն և ինչպե՛ս կարող է ստել դիվանագետը: Եվ, վերջապես, ստելիս նա մեղանչո՞ւմ է, թե՞ չի մեղանչում Աստծո պատվիրանի դեմ: Այս հարցի շուրջ բանավիճելիս իմ որոշ դիվանագետ բարեկամներ, որոնց պրոֆեսիոնալիզմի մասին բարձր կարծիքի եմ, որպես կանոն, կրկնում եմ անգլիացի դիվանագետ և պոետ Հենրի Ուոտոնի խոսքերը. «Դիվանագետն ազնիվ մարդ է, որին ուղարկում են արտասահման՝ իր երկրի անունից ստելու նպատակով»: Ասված է դիվանագետներին արդարացնելու համար: Նույնը կարելի է ասել հետախույզների մասին: Վարկածը մտածելու տեղիք է տալիս: Ինձ համար, օրինակ, փրկարար օղակ է թևավոր խոսքի ուժ ստացած հետևյալ արտահայտությունը, թե «խաբել չի կարելի, կարելի է ողջ ճշմարտությունը չասել»: Կարելի է սրա հետ համաձայնել կամ ո...