Հունական դիվանագիտության արատները

 

Հելլադայի դիվանագիտության թույլ կողմերն ամենևին չեն նսեմացնում այդ դպրոցի առավելություններն ու բարեմասնությունները: Այն իրոք հելլենական դեմոկրատիայի նվաճումներից է և արժանի է ընդօրինակման:

Բոլոր նշանավոր դիվանագետները, այդ թվում Հարոլդ Նիկոլսոնը, այս հարցում միակարծիք են: Այդ իսկ պատճառով, գոնե ինձ համար անակնկալ էր, երբ կարդացի նրա հետևյալ սպանիչ հայտարարությունը. «Չնայած այդ հոյակապ սկզբունքներին (այսինքն՝ դեմոկրատիային)՝ հույները պիտանի չէին որպես դիվանագետներ»: Նիկոլսոնն իր ոչնչացնող դատավճիռը բացատրում է 3 հիմնական պատճառներով, որոնք մեջբերում եմ ամբողջությամբ: «Առաջին, նրանց հատուկ է այն, ինչը հույն հայտնի պոետ Հեսիոդեսը անվանել է «հույների հին հայտնի հիվանդություն՝ սերը դեպի անհամաձայնությունը»: Նրանց մրցակցությունն այնքան սուր էր, որ ջլատում ու սպանում էր ինքնապահպանման բնազդը: Երկրորդ. իրենց խառնվածքով հույները լավ դիվանագետներ չէին, նրանք վատ դիվանագետներ էին: Լինելով բացառիկ խելոք մարդիկ՝ հույները, միևնույն ժամանակ, ամեն ինչից բարձր էին դասում բանսարկությունը և խորամանկությունը՝ դրանով իսկ սպանելով ամեն տեսակի լուրջ բանակցությունների հիմքերի հիմքը՝ վստահությունը: Բացի այդ՝ նրանք անտակտ էին և շաղակրատ, չունեին գործողությունների հարմար պահը որսալու զգացողություն և աչքի էին ընկնում ծայր աստիճանի պարծենկոտությամբ: Երրորդ. հույները չկարողացան ճիշտ սահմանազատել օրենսդրական և գործադիր իշխանությունների գործառույթներն ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին քաղաքականության մեջ: Նրանք այդպես էլ չհասկացան, թե ինչ կերպ դեմոկրատական հասարակության դիվանագիտական աշխատանքի մեթոդները դարձնել նույնքան արդյունավետ, որքան ամբողջատիրական հասարակության դիվանագիտական մեթոդներն են»: Թերությունների այս շարքը, Նիկոլսոնի կարծիքով, կործանեց հույներին:

Ըստ իս՝ ամենամեծ վնասը հույների ազգային-պետական շահերին, բոլոր դեպքերում, հասցրել է առաջին պատճառը՝ անհամաձայնությունն ու երկպառակությունը: Մենք՝ հայերս, մեր պատմության շատ արհավիրքներ ու դժբախտություններ կապում ենք հենց այդ հատկության հետ՝ համարելով այն մեր էթնիկական ամենամեծ թերություններից մեկը: Սակայն այլ ժողովուրդների պատմությանը թռուցիկ ծանոթությունն անգամ վկայում է, որ բոլոր ազգերն են տառապել նման կորստաբեր արատով: Այդ թվում՝ հույները:

…Իսկ Պարսկաստանը, դարից դար լավ ուսումնասիրելով հույների նշված ազգավնաս հատկանիշները, կործանարար որոգայթներ էր հյուսում Հելլադայի շուրջը: Պարսիկների արտաքին քաղաքականության հունական վեկտորը հիմնված էր փիլիսոփայական ծանրակշիռ և մշակված հայեցակարգի վրա, կրում էր ծագումնաբանական բնույթ՝ փոխանցվելով մի տիրակալից մյուսին: Նախ՝ կար հարցի աշխարհաքաղաքական և գլոբալ ռազմավարական կողմը: Գրեթե ողջ Ասիան ծնկի բերած Պարսկաստանը ձգտում էր դեպի Եվրոպա, որի ուղին անցնում էր Հելլադայի տարածքով: Ուրեմն հարկ էր այն ճզմել և ճամփա բանալ: Նույն պատկերն է եղել Հայաստանի և Թուրքիայի միջև պանթյուրքիզմի ենթատեքստում: Իսկ գաղափարախոսական, հոգեբանական և կրոնական տեսանկյուններից հարևանների միջև առկա էր անհամատեղելիության և անհանդուրժողականության մի ողջ համակարգ: Ըստ արքայից արքա Դարեհի՝ Հելլադան աշխարհին ներկայանում է որպես սատանաների, կեղծ աստվածների, ստի, ահաբեկչության և սադրիչների հայրենիք: Հարկ է մաքրել նրանց տաճարները կեղծիքից և խաբեությունից: Ռոնալդ Ռեյգանը նույն կերպ էր բնութագրում Խորհրդային Միությունը սառը պատերազմի տարիներին՝ անվանելով այն «չարիքի կայսրություն»: Պարսկական մեծապետական էքսպանսիան ի վերջո հանգեցնում է Հելլադայի դեմ պատերազմի, որի նպատակը Աթենքի ոչնչացումն էր: Դարեհի որդին՝ Քսերքսեսը, ավելի կոնկրետ էր իր արտահայտություններում, երբ արշավանքից առաջ դիմում է իր զորքին. «Արևը չի ծագելու մեզ սահմանակից որևէ երկրի վրա, քանի որ բոլոր այդ երկրները, Եվրոպան նվաճելուց հետո, ես 1 երկիր եմ դարձնելու՝ ձեր երկիրը»: Այնուհետ արքան շարունակել է. «Եթե մենք հաղթենք, ապա աշխարհում չի մնա ոչ մի քաղաք, ոչ մի ժողովուրդ, որ համարձակվի ելնել մեր դեմ: Այսպիսով, մենք ստրկության լուծը կդնենք և մեղավորների, և անմեղների վրա»: Քաղաքակիրթ Հելլադայի դեմ ահագնանում էր մահաբեր վտանգը:

Դարեր անց անգլիացի գաղութարարները կյանքի են կոչել պարսիկների երազանքը. արևը մայր չի մտել Բրիտանական կայսրության երկնակամարում: Նույն նկրտումներն է ունեցել Հիտլերը, իսկ նրանից 2 տասնամյակ առաջ՝ Լենինը: Պրոլետարիատի առաջնորդն այնքան էր վստահել համաշխարհային հեղափոխության հաղթանակին, որ իշխանությունը զավթելուց հետո շատ էլ չի կարևորել պետության դիվանագիտական գործունեությունը:

Նյութի աղբյուրը՝ Արման Նավասարդյան- «Հետաքրքրաշարժ դիվանագիտություն»