Skip to main content

Posts

Թուրքիա-Ադրբեջան ընդհանուր սահմանի խնդիրը քեմալականների ռազմաքաղաքական ծրագրերում

  Հարավային Կովկասի թուրքական նվաճման փորձի հաջորդ շրջափուլը մեկնարկում է 1919-1920 թվականներին, երբ օսմանյան բանակի սպաներից և քաղաքական նախկին վերնախավի մի մասից ձևավորված նոր ուժը՝ գեներալ Մուստաֆա Քեմալի առաջնորդությամբ սկսում է իր ծավալապաշտական քաղաքականության իրականացումը, որի գլխավոր թիրախներից մեկը դարձյալ Հարավային Կովկասն էր: Նշված ուղղությամբ քեմալական ուժերի համար առաջնային նշանակություն ուներ նախ հնարավորինս նոր տարածքներ նվաճել և ապահովել Ադրբեջանի հետ ընդհանուր սահմանը: Արդեն 1919 թվականի դեկտեմբերին քեմալականները կապ են հաստատում Ադրբեջանում գտնվող Հալիլ փաշայի հետ, որպեսզի վերջինս ապահովի Փոքր Ասիան Ադրբեջանին միավորող և Նախիջևանն ու Զանգեզուրը ներառող «ռազմավարական միջանցքը»: Չնայած այն հանգամանքին, որ 1920 թվականի ապրիլի վերջից Ադրբեջանում հաստատվեց խորհրդային իշխանություն, այն շարունակում էր մշտական կապի մեջ լինել քեմալականների հետ, և կողմերն ունեին համագործակցության լայն շրջանակ: Բոլշևիկների կողմից Ադրբեջանի նվաճման վտանգը կամ անխուսափելիությունը հասկանալով՝...

1918 թվականի կովկասյան արշավանքը և առաջին «միջանցքները»

  Օսմանյան պետությունը Կովկասի հանդեպ իր ծավալապաշտական քաղաքականությունն իրականացնելու հերթական հնարավորությունը ստացավ 1917 թվականին: Ռուսական կայսրությունում տեղի ունեցած քաղաքական իրադարձությունները լիովին փոխեցին իրավիճակը ռազմաճակատում: Նախ 1917 թվականի փետրվարին տապալվեց կայսերական միապետական համակարգը, ապա նույն տարվա հոկտեմբերին իշխանությունն անցավ բոլշևիկներին, սակայն երկրում կայունություն դեռևս չհաստատվեց: Բոլշևիկյան իշխանությունը, որը փաստացի տիրապետում էր երկրի կառավարման համակարգի մեծ մասին, ուներ լիովին այլ գաղափարական կողմնորոշում, որն ազդեց Ռուսաստանի ընդհանուր արտաքին քաղաքական գերակայությունների և ուղենիշների վրա: Այդ փոփոխության գլխավոր հետևանքներից մեկը Ռուսաստանի փաստացի հետքաշումն էր Հարավային Կովկասից: Օսմանյան կայսրության կառավարող շրջանակները որոշեցին օգտվել կովկասյան ռազմաճակատում և ամբողջ Հարավային Կովկասում ստեղծված իրադրությունից՝ 1914-1915 թվականների ձմռանը ձախողված արշավանքը վերսկսելու համար: Նպատակը շարունակում էր մնալ նույնը. գրավել ողջ Կովկասը, Իր...

Առաջին աշխարհամարտի մեկնարկը որպես պանթյուրքիզմի գործադրման հնարավորություն

  Առաջին աշխարհամարտի նախընթաց շրջանում Օսմանյան կայսրությունում պանթյուրքականության քարոզը ծավալվում էր ամբողջ թափով: Այսպես օրինակ՝ ժամանակի օսմանյան խորհրդարանի նախագահ Հալիլ բեյն իր ճառերից մեկում օսմանյան հանրության տարբեր շերտերից պահանջում էր իրենց մտավոր ողջ ազդեցությամբ արթնացնել «ապագա սերունդների մեջ այն գաղափարը, որ սահմանի այն կողմում մնացել են մեր եղբայրները, որոնք փրկության կարիք ունեն, մնացել են մեր հողի առանձին կտորներ, որոնք ազատություն են պահանջում»: Իսկ պատերազմի մեկնարկից հետո ծավալապաշտական այս քարոզն էլ ավելի կոնկրետացավ: Երիտթուրքական ղեկավարությունը նշում էր, որ «ռազմական նվաճումների միջոցով նրանք կհասնեն Կովկասի, Միջին Ասիայի, Պովոլժիեի, Ղրիմի… տարածքների միացմանը Օսմանյան կայսրությանը, որոնք բնակեցված են իսլամ դավանող ժողովորդներով և, այդպիսով, կվերստեղծեն Թուրանի վաղեմի պետությունը»: Պանթյուրքական ռազմավարության եռանդուն կենսագործողներից գեներալ, իսկ հետո քաղաքական գործունեություն ծավալած, Քյազըմ Քարաբեքիրն իր հուշերում նշում է. «Իմ պաշտոնական դիմումների...

Հայ-թուրքական հարաբերությունները 1998-2008 թվականներին

  1998-2008 թվականների հայոց ցեղասպանության հարցը ՀՀ արտաքին քաղաքականության գերակայություն Նոր մոտեցումներ ու նոր ձեռագիր ՀՀ նախագահի պաշտոնում Ռոբերտ Քոչարյանի ընտրվելուց կարճ ժամանակ առաջ ստորագրվեց «ՀՀ և ՌԴ միջև բարեկամության, համագործակցության և փոխադարձ օգնության մասին» հայ-ռուսական պայմանագիրը, որով անվտանգության երաշխիքների հարցը բարձրացվում էր էապես ավելի բարձր մակարդակի: Ստեղծվել էր հնարավորություն Թուրքիայի նկատմամբ ավելի անկաշկանդ, ավելի վստահ քաղաքականություն իրականացնելու: Հաշվի առնելով այս ամենը՝ ինչպե՞ս փոխվեցին Թուրքիայի նկատմամբ ՀՀ իշխանությունների մոտեցումները, ի՞նչ դեր էր զբաղեցնում Թուրքիան նոր իշխանությունների «կոմպլեմենտարիզմի» քաղաքականության ներքո: ՀՀ երկրորդ նախագահի պաշտոնավարման մեկնարկային փուլում, 1997 թվականի պայմանագրից զատ, առկա էին նաև այլ որոշիչ գործոններ, որոնց շարքում պետք է դիտարկել «փորձել ենք ամեն ինչ, բայց արդյունք չի եղել» մոտեցումը՝ դրանից բխող հարցերով: Օրինակ՝ «արդյունք չի եղել, ու մենք նույն նոմինալ կետում ենք» կամ «արդյունք չի եղ...

Հայ-թուրքական հարաբերությունները 1991-1998 թվականներին

  Նորանկախ Հայաստանն ու Թուրքիայի հետ հարաբերությունների ձևավորման օրակարգը ՀՀ առաջին շփումները Թուրքիայի Հանրապետության հետ. դրական ազդակներից մինչև հարկադրանքի քաղաքականություն 1991 թվականի դեկտեմբերի 24-ին Թուրքիայի Հանրապետությունը պաշտոնապես ճանաչեց Հայաստանի Հանրապետության անկախությունը: Սրան չհաջորդեց դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատումը, բայց 2 երկրների միջև տևական շրջան բավական ակտիվ շփումներ կային, նկատելի էին որոշակի դրական ազդակներ: Ինչո՞վ էր պայմանավորված առկա դրական ֆոնը, և որքանո՞վ էր անձերի գործոնն էական, վճռորոշ այդ հարցում: Կան հարցեր, որոնք հասկանալու համար անհրաժեշտ է որոշ փակագծեր բացել: Պատկերացնենք նորանկախ Հայաստանն իր առջև ծառացած բոլոր դժվարություններով, ու փորձենք հասկանալ, թե ի՞նչն էր այդ շրջանում Հայաստանի համար կարևոր: Կարևոր էր, օրինակ, արցախյան հիմնախնդրի շրջանակներում և Արցախին առնչվող հարցերում մեր դեմ երրորդ ուժի ներգրավվածությունը չեզոքացնելը: Հետևաբար, անհրաժեշտ էր դրական ազդակներ տալ, որոնք Հայաստանի համար կարևոր այս գիծը պոտենցիալ...