Մարաթոնյան մեկնարկ

 

Երկկոմ բանակցությունները մտան փակուղի: Այդպես էլ պետք է լիներ: Հույների դիվանագիտական բոլոր ջանքերը՝ հասնելու փոխըմբռնման և խուսափելու պատերազմից, թափվեցին ջուրը: Պարսիկները տենչում էին զավթել Հունաստանը, որը լինելու էր նրանց եվրոպակուլ պլանների առաջին փուլը:

Պարսկական 25-հազարանոց զորքով բեռնված 600 ռազմանավ 480 թվականի օգոստոսին ակոսեց Էգեյան ծովի ջրերը: Դարեհ արքայի «սրըթնաց արշավանքը» 2 խնդիր ուներ լուծելու: Առաջին՝ պատժել Աթենքին և Էրետրիային հոնիական ապստամբությանը մասնակցելու համար, հոգեբանական ճնշում գործադրել հելլենների վրա՝ հետայսու արքայից արքային հլու-հնազանդ լինելու և իրենց «խելոք պահելու» նպատակով: Երկրորդ՝ բարենպաստ պայմաններ ստեղծել Հունաստանը բռնագրավելու համար: Խնդիր չէր դրված Հելլադան վերջնականապես ոչնչացնել Եվրոպա ոստնելու համար: Ոչ: Դեռ ոչ: Դա գլոբալ ռազմավարական պլանի երկրորդ՝ գլխավոր մասն էր, որին արքայանիստ Սուսան դեռ վերադառնալու էր՝ հանգամանորեն պատրաստվելուց հետո: Իսկ այժմ պարսիկներն ընդամենը դուրս են եկել «թեթև զբոսանքի» իրենց ադրենալինը բարձրացնելու և հույներին ռազմական արվեստի «master class» ցուցադրելու համար: Զորքերի հրամանատարներն են մեդիացի «աղվես» Դատիսը և Սարդեսի սատրապը՝ արքայի զարմիկ Արտափրենեսը:

Մի շարք կղզիներ գրավելուն, քաղաքներ և նրանց սրբավայրերը այրելուն, մարդկանց գերեվարելուն զուգընթաց՝ պարսկական քարոզչամեքենան այս անգամ էլ չմոռացավ խաղարկել տեղացիների սիրտը շահելու սցենարը: Դելոս կղզում, որը համարվում էր Ապոլլոն և Արտեմիս աստվածների ծննդավայրը, Դատիսը զոհաբերություն արեց նրանց պատվին և ուղերձ հղեց թաքնված մարդկանց. «Սրբազան մարդիկ ինչո՞ւ հեռու փախաք՝ կասկածելով, թե ձեր հանդեպ ես չար մտադրություն ունեմ: Բայց ես այնքան խելամիտ եմ, որ չեմ ավերի 2 աստվածների ծննդավայրը: Արքան ևս ինձ հրամայել է նման բան չանել: Ուստի այժմ վերադարձեք ձեր տները և ապրեք ձեր կղզում»: Եվ, իրոք, նա չվնասեց տեղի բնակիչներին:

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գեբելսյան քարոզիչները նմանատիպ ուղերձներ էին հղում օկուպացված երկրների բնակիչներին, երբ նրանց տներն արդեն ավերված, և երիտասարդները քշված էին լինում Գերմանիա՝ ստրկական աշխատանքի:

Կղզիների մեծ մասը զավթելուց հետո պարսկական զորքերը ափ դուրս եկան Մարաթոնյան հովտում.Աթենքի՝ անտիկ աշխարհի օրրան այդ չքնաղ քաղաքի վրա կախվեց մահացու վտանգ: Այն պաշտպանելու համար ոտքի ելավ ողջ ժողովուրդը: Բայց բոլոր դեպքերում ուժերն անհավասար էին. 1 հույն հոպլիտ զինվորի դիմաց՝ 3 պարսիկ: Աթենացիները դիմեցին սպարտացիների օգնությանը: Նշանավոր վազորդ Փիդիպիդեսն ուղարկվեց Սպարտա: Կտրելով գրեթե 140 մղոն՝ նա երկրորդ օրն իսկ հասավ և փոխանցեց խնդրանքը. «Ով լակեդեմոնացիներ, աթենացիները խնդրում են ձեզ օգնել իրենց և թույլ չտալ, որ Հելլադայի հնագույն քաղաքն ստրկացվի բարբարոսների կողմից»: Իսկ սպարտացիներն այդ ժամանակ քեֆ-ուրախության մեջ նշում էին Ապոլլոնի տոներից մեկը՝ Կոռնիոսը: Նրանք չմերժեցին: Խոստացան օգնել, բայց 6 օր հետո միայն, երբ տոնն ավարտվի, հակառակ դեպքում Ապոլլոնը չի ների իրենց: Սպարտացիներն իրոք զորք ուղարկեցին Մարաթոն, բայց երբ ամեն ինչ արդեն ավարտված էր: Եվ այսպես՝ աթենացիները մնացին մեն-մենակ բազմահազարանոց հորդայի դեմ հանդիման…

Մատենաշարի նախորդ՝ «Հերմեսից մինչև մեր օրերը» գրքում մանրամասն նկարագրված են մարաթոնյան հերոսամարտը և հույների փառահեղ հաղթանակը: Նկարագրված է նաև հելլեն ռազմիկների սրընթաց առաջխաղացումը Աթենք՝ այն հնարավոր հարձակումից պաշտպանելու նպատակով: Այս իրադարձության պատվին օլիմպիական խաղերում մտցվեց մարաթոնյան վազք մարզաձևը:

Հունական հոպլիտները և պարսկական ռազմանավերը գրեթե միաժամանակ հասան Աթենք: Սակայն կատարվեց անհասկանալի մի բան. ռազմանավերը նավահանգիստ չմտան և մի քանի ժամ առափնյա ջրերում հանգրվանելուց հետո քաշեցին խարիսխներն ու հեռացան դեպի Արևելք:

Մինչև օրս գիտնականները գլուխ են կոտրում Մարաթոնյան ճակատամարտի 2 կետի շուրջ: Նախ՝ ինչո՞ւ պարսկական հեծելազորը չմասնակցեց ճակատամարտին: Հետո՝ ինչո՞ւ պարսկական նավատորմը հեռացավ Աթենքի մատույցներից: Սակայն մի հարցի շուրջ նրանք համակարծիք են: Մարաթոնն ունեցավ բախտորոշ նշանակություն Հունաստանի պատմության հետագա ընթացքի համար:

Նման շրջադարձային կետեր կան բոլոր ժողովուրդների կյանքում: Մենք՝ հայերս, ունենք Ավարայրի և Սարդարապատի ճակատամարտերը: Ռուսները՝ Ալեքսանդր Նևսկու ճակատամարտը շվեդների դեմ: Խորհրդային ժողովուրդների կյանքում եղել է Ստալինգրադի ճակատամարտը:

Հելլեններն աշխարհին և իրենք իրենց ապացուցեցին, որ կարող են դիմակայել ահարկու թշնամուն և հաղթել: Սա կարևոր հոգեբանական նշանակություն ունեցավ ողջ ազգի համար: Հույները, որոնք մինչ այդ բաց ճակատամարտում պարսիկներին չէին հաղթել, ապացուցեցին, որ իրենց ռազմական արվեստն ամենաբարձր մակարդակի վրա է, և որ անտիկ աշխարհում հույն զինվորն իրեն հավասարը չունի: Փայլուն հրամանատարական կազմ, երկաթյա կարգապահություն, զենքի և ձեռնամարտի տեխնիկայի վարպետ տիրապետում: Այս բաղադրիչներից էր կազմված հելլենների հաղթանակը: Մարաթոնը նաև փաստեց, որ հունական հետախուզությունն ամենևին էլ հետ չի մնում պարսկականից և սերտորեն համագործակցում է բանակի հետ: Եվ ամենակարևորը. չնայած պոլիսների անջատողական միտումներին, դավաճանության և մատնության դեպքերին՝ հելլեններն ազդարարեցին աշխարհին, որ ազատատենչ և դեմոկրատիայի ոգով տոգորված մարդիկ են՝ պատրաստ մեռնելու կանգնած, քան ապրելու ծնրադիր:

Նյութի աղբյուրը՝ Արման Նավասարդյան- «Հետաքրքրաշարժ դիվանագիտություն»