Էռնեստո Չե Գևարա

 

Time ամսագրի կողմից որպես «դարաշրջանի խորհրդանիշներից» մեկը համարված Էռնեստո Գևարա դե լա Սերնան ծնվել է 1928 թվականի հունիսի 14-ին Արգենտինայի Ռոսարիո քաղաքում: Բուենոս Այրեսում բժշկություն սովորելու տարիներին և այն ավարտելուց անմիջապես հետո մի շարք ճամփորդություններ է արել Լատինական Ամերիկայում՝ ներառյալ 1952 թվականի նրա ճամփորդությունը Ալբերտո Գրանադոյի հետ «Նորթոն» տեսակի մոտոցիկլետով:

Արդեն սկսել էր քաղաքական ակտիվության մեջ ներգրավվել ու ապրում էր Գվատեմալայում, երբ 1954 թվականին Խակոբո Արբենսի ընտրված կառավարությունը տապալվեց ԿՀՎ-ի կողմից իրականացված ռազմական օպերացիայի արդյունքում: Էռնեստոն փախավ Մեքսիկա՝ խորապես ծայրահեղականացնելով իր հայացքները:

Գվատեմալայում ունեցած կապերի շնորհիվ Գևարան կուբացի հեղափոխականների մի խումբ հավաքեց, որը Մեխիկոյում արտաքսված վիճակում էր գտնվում: 1955 թվականի հուլիսին ծանոթացավ Ֆիդել Կաստրոյի հետ ու անմիջապես ներգրավվեց պարտիզանական արշավի մեջ, որի նպատակը կուբացի բռնապետ Ֆուլխենսիո Բատիստային տապալելն էր: Կուբացիները նրան կնքեցին «Չե» մականունով, որն արգենտինական դիմելաձև է:

1956 թվականի նոյեմբերի 25-ին Գրանմա զբոսանավով դեպի Կուբա ուղևորվեց որպես պարտիզանական խմբի բժիշկ, որը կուբայական Սիեռա Մաեստրա լեռներում անցավ զինված հեղափոխական կռվի: Մի քանի ամսից դարձավ Ապստամբ բանակի գլխավոր հրամանատարը, թեև շարունակում էր բժշկական օգնություն ցուցաբերել ինչպես պարտիզաններին, այնպես էլ Բատիստայի գերեվարված զինվորներին, որոնք վնասվածք էին ունենում:

1958 թվականի սեպտեմբերին Գևարան վճռորոշ դեր խաղաց Բատիստայի ռազմական տապալման գործում, որից հետո ինքն ու Կամիլո Սիենֆուեգոսը առանձին-առանձին պարտիզանական խմբերն առաջնորդեցին դեպի Սիեռա Մաեստրայի արևմուտք:

1959 թվականի հունվարի 1-ին Բատիստայի փախուստից հետո Գևարան վերածվեց հեղափոխական նոր կառավարության բանալի առաջնորդի՝ սկզբում որպես Գյուղատնտեսական բարեփոխումների ազգային ինստիտուտի Արդյունաբերության բաժնի ղեկավար, հետո որպես Ազգային բանկի կառավարիչ: 1961 թվականի փետրվարին ստանձնեց Արդյունաբերության նախարարի պաշտոնը: Նաև մի քաղաքական կազմակերպության առաջնորդներից էր, որը 1965 թվականին դարձավ Կուբայի Կոմունիստական կուսակցություն:

Բացի այս պաշտոններից՝ Գևարան Կուբայի հեղափոխական կառավարությունը ներկայացնում էր ամբողջ աշխարհում՝ բազմաթիվ պատվիրակություններ առաջնորդելով ու ելույթներ ունենալով ՄԱԿ-ում ու Ասիայի, Աֆրիկայի, Լատինական Ամերիկայի և սոցիալիստական բլոկի երկրների միջազգային համաժողովներում: Նա ձեռք բերեց երրորդ աշխարհի ժողովրդի խանդավառ ու պերճախոս խոսնակի համբավ՝ հատկապես Ուրուգվայում՝ Պունտա դել Էստեում տեղի ունեցած համաժողովի ժամանակ, որտեղ դաշինքին դատապարտեց հյուսիսամերիկյան նախագահ Քեննեդիի առաջընթացի մեջ:

1965 թվականի ապրիլին գնաց Կուբայից՝ զինված պայքարով Կոնգոյում պարտիզանական մի առաքելություն ղեկավարելու համար, ինչպես որ ի սկզբանե մտադրված էր եղել կուբայական հեղափոխական շարժմանը միանալուց հետո: Ծպտված Կուբա վերադարձավ 1965 թվականի սեպտեմբերին՝ Բոլիվիայում մեկ այլ պարտիզանական ջոկատ նախապատրաստելու համար: Երբ 1966 թվականի նոյեմբերին եկավ Բոլիվիա, Գևարայի ծրագիրն էր այս երկրի ռազմական բռնապետոթւթյանը դիմակայել և աստիճանաբար հեղափոխական շարժում առաջացնել, որը կտարածվեր ամբողջ լատինամերիկյան մայրցամաքով: 1967 թվականի հոկտեմբերի 8-ին նա վիրավորվեց ու գերեվարվեց բոլիվիական զորքերի կողմից, որոնց մարզել և ղեկավարում էր Միացյալ Նահանգները: Հաջորդ օրը սպանվեց, իսկ մարմինը թաքցրին:

Չե Գևարայի մնացորդները վերջապես հայտնաբերվեցին 1997 թվականին և վերադարձվեցին Կուբա: Նրան նվիրված հուշարձան է կանգնեցվել Կուբայի կենտրոնում՝ Սանտա Կլարայում, որտեղ Չեն հեղափոխական պատերազմի ժամանակ շատ կարևոր ռազմական հաղթանակ էր տարել:

Նյութի աղբյուրը՝ Չե Գևարա- «Մոտոցիկլավարի օրագիրը»