Բենջամին Ֆրանկլին

 

Բենջամին Ֆրանկլինի հայրն ուզում էր, որ որդին հոգևորական դառնա, բայց դեռ երիտասարդ տարիքից Բենջամինն ավելիին էր ձգտում: Լինելով չափազանց ուշադիր երեխա՝ նա ուսումնասիրում էր շրջապատող աշխարհը, փորձում ըմբռնել, թե ինչպես է ամեն բան արվում և թե ինչ գին ունի հաջողությունը: Նա հասկանում էր, որ կարևորն այս գործում կրթությունն է, բայց Ամերիկայում ոչ մի դպրոց չէր կարող սովորեցնել նրան այն ամենը, ինչ նա ուզում էր կամ ինչի կարիքն ուներ: Արդյունքում նա սկսեց ինքնակրթությամբ զբաղվել՝ սովորելով այն դպրոցում, որը մենք կյանք ենք կոչում: Անդադար կարդալով՝ նա դարձավ այնպիսի լավ գրող, որ բազմիցս տպագրվեց տեղական թերթերում՝ ներկայանալով որպես մեծահասակ ու օգտագործելով մի շարք կեղծանուններ:

12 տարեկանում նա պաշտոնապես սկսեց ուսանել իր մեծ եղբոր մոտ, որը սովորեցրեց տպագրություն, կազմարարություն և մարքեթինգ: Սովորելու նրա նպատակը ոչ միայն ապրուստի միջոց վաստակելն էր, այլև հաղորդակցության ժամանակակից ամենաազդեցիկ միջոցներին տիրապետելը: Նա սովորեց սահմանել տառաձևերը, համակարգել թանաքի տեսակները, աշխատել ցանկացած տիպի տպագրական մեքենայով, ձեռագրեր խմբագրել և հոդվածներ գրել: Նա կատարելագործում էր կարդալու և գրելու իր կարողությունները՝ տպագրատուն մտնող ցանկացած բան կարդալով: Այդ ժամանակ գրքի տպագրությունը բավական թանկ էր, և նա զբաղվում էր բարտերով՝ փոխանակելով տպագրությունը ընթերցանության ցանկացած նյութի հետ, որ կարող էր ձեռք բերել: Իրականում նրան ոչ ոք չէր ստիպում կարդալ այդ ամենը, նա ինքնակամ էր անում դա, ինչն ինքնակրթության լավագույն դրսևորումներից է: Հետաքրքիր է, որ ընթերցողական նյութերի դժվար հասանելիությունը հետագայում ստիպեց նրան Միացյալ Նահանգներում ստեղծել առաջին աբոնեմենտով գրադարանը, որտեղից գրքերը կարելի էր տուն տանել որոշ ժամանակով:

5 տարի ուսանելուց հետո նա արդեն ուներ բավարար գիտելիքներ՝ այդ արհեստը շարունակելու համար, բայց ավելիին էր ձգտում: Որքան մեզ հայտնի է, նա մեկնում է Ֆիլադելֆիա՝ գրպանում ունենալով ընդամենը 15 սենթ: Ֆիլադելֆիայում նրան սպասում էին մի շարք տպարաններ, որոնք ոչ թե նրա աշխատուժի, այլ ավելի շատ նրա հմտությունների կարիքն ունեին: Ֆրանկլինը շատ շուտ հասկացավ, որ այդ օրերին աշխատանքի պակաս չկար, և առավել գնահատված ու հազվադեպ հանդիպող էին գիտելիքն ու հմտությունները:

Ֆրանկլինը նաև ըմբռնեց ազդեցություն, իշխանություն և ուժ ունեցող անհատների հատկանիշներն ու սովորույթները որդեգրելու կարևորությունը: Ֆրանկլինին լավ ծառայեց սովորույթների և բարքերի նրա իմացությունը՝ որպես Ֆրանսիայում Ամերիկայի առաջին դեսպան:

Իր անսահման հետաքրքրասիրության, հմտություննների և կամքի շնորհիվ Ֆրանկլինն իր ազդեցության շրջանակն ընդարձակեց այնքան, որ դեռևս երիտասարդ տարիքում, տպավորելով Փենսիլվանիայի նահանգապետին, վերջինիս ջանքերով կրթությունը շարունակեց Անգլիայում՝ որպես ինքնակրթության շարունակություն: Ֆրանկլինը գտել էր հաջողության գաղտնիքը. գիտելիքը, հետաքրքրասիրությունը, հարմարվողականությունը, քրտնաջան աշխատանքը և ավելիի ձգտումը կարող են կյանքն ավելի լավը դարձնել:

1790 թվականին 84 տարեկան հասակում մահացավ Ֆրանկլինը, մարդ, որի ֆորմալ կրթությունն ավարտվել էր 10 տարեկան հասակում, բայց որի արած գործերի շուրջ խորհելիս ցնցվում ես: Նա Անկախության հռչակագրի բնօրինակը ստորագրող անդամներից էր, Սահմանադրության նախագծի ձևավորողը: Նա այն մարդն էր, որի հետ Թոմաս Ջեֆերսոնը խորհրդակցեց այն հիմնարար սկզբունքների շուրջ, որոնց օգնությամբ ստեղծվեց Միացյալ Նահանգները: Ամերիկյան հեղափոխության ժամանակ, լինելով դեսպան Ֆրանսիայում և տիրապետելով ֆրանսիական սովորույթներին ու դիվանագիտական նրբություններին, ի վերջո համոզեց ֆրանսիացիներին ֆինանսավորելու անկախության համար պայքարող ամերիկացիներին՝ հավանական դարձնելով Անգլիայի դեմ պատերազմելու հնարավորությունը: Այս ներդրումներն ավելի քան բավական էին, բայց նա շատ ավելիին հասավ:

Գրող, խմբագիր, տպագրող, անկախության համար պայքարող, նմանը չունեցող դիվանագետ լինելուց բացի, այս մարդը նաև հումորիստ էր, երգիծաբան, գիտնական, գյուտարար, մանկավարժ, քաղաքացիական ակտիվիստ, հետազոտող, մամլո խոսնակ, Ֆիլադելֆիայի և Փենսիլվանիայի համալսարանների առաջին հրդեհային ֆակուլտետի հիմնադիր, պետական գործիչ և փոստային համակարգի՝ առաջին ազգային-հաղորդակցական ցանցի հիմնադիրը (գաղութների ու մարդկանց կապը պահելու համար):

Ինչպես Վալտեր Այզեքսոնն է նշել Ֆրանկլինի կենսագրության վերաբերյալ իր աշխատանքի մեջ, նա «իր տարիքի ամենաազդեցիկ ամերիկացին էր և ամենահաջողակը»: Նա Ամերիկայի առաջին «մտքի առաջնորդն» էր և ինքնակրթության գուրուն:

Այս ամենին հասնելու միակ ճանապարհը ինքնակրթությունն էր՝ հետաքրքրասիրության շնորհիվ գիտելիքի ամուր պաշար ու անսահման ուժ հավաքելը: Շատ ավելի կրթված մարդիկ ավելի շատ հասանելիություն ունեն այն ամենին, ինչ Ֆրանկլինը ձգտում էր սովորել, բայց վերջինս առանձնանում է այդ ամենն ընդունելու իր վճռականությամբ, ինքնակրթության միջոցով գիտելիքի ամուր հիմք ստեղծելու կարողությամբ: Ո՛չ այն ժամանակվա, ո՛չ այսօրվա ոչ մի դպրոց, հավանաբար, չէր կարող սովորեցնել նրան այն ամենը, ինչով նա հայտնի է այսօր:

Ֆրանկլինն իր ժամանակների լեգենդն է, և աշխարհը նրան շատ բանով է պարտական, բայց, հավանաբար, նրա ամենամեծ ժառանգությունն իր օրինակն է, որ թողել է մեզ:

Նյութի աղբյուրը՝ Ջո Նավարո- «Եղի՛ր բացառիկ»