Կյանք և ազատություն

 

Երբ այս գիրքն արդեն գրված էր, Հայաստանում «թավշյա հեղափոխություն» եղավ, որը հանկարծակիի բերեց երկրի ամբողջ քաղաքական վերնախավին: Դա տեղի ունեցավ 3 տարի առաջ անցկացված հանրաքվեի արդյունքներով կառավարման խորհրդարանական կարգի անցնելու ընթացքում: Շատ էին խոսակցությունները, թե բարեփոխման իրական պատճառը նախագահի՝ վարչապետական բազկաթոռը զբաղեցնելու ձգտումն է, չնայած նա բազմիցս հրապարակավ հավաստիացրել էր, որ այդպիսի նպատակ չունի: Ինչպես պարզվեց՝ ժողովրդի այդ կասկածներն անհիմն չէին, սակայն Սերժ Սարգսյանի՝ վարչապետ դառնալու փորձը տառացիորեն պայթեցրեց հայ հասարակությունը:

Ներկայիս իրադարձությունների իրական պատճառ դարձան քաղաքական համակարգի լճացումը, տնտեսության մոնոպոլացումն ու կլանային բնույթի խորացումը, աղքատության աճն ու իշխանության ծայրահեղ հեղինակազրկումը: Հասարակությունը թաղվել էր խոր անտարբերության մեջ՝ կորցնելով որևէ փոփոխության հնարավորության հույսը: Ընդամենը 1 տարի առաջ իշխող կուսակցությունը համոզիչ հաղթանակ էր տարել խորհրդարանական ընտրություններում: Չնայած ընտրությունների արդյունքներով միջազգային դիտորդների դրական գնահատականին՝ Հայաստանում մեծամասնությունը համարում էր, որ վարկանիշային քվեարկության պատճառով ընտրությունները վերածվել են ոչ թե քաղաքական գործիչների գաղափարների ու ժողովրդականության, այլ ռեսուրսների պայքարի: Այդ ամենով հանդերձ՝ իշխանությունն իրեն բավական հանդուրժող էր դրսևորում. երկրում չկային քաղբանտարկյալներ, կալանավորված լրագրողներ ու արգելված ԶԼՄ-ներ: Իշխանությունը ցույց տվեց, որ կարողանում է համաձայնության գալ, ու կարգավորեց հարաբերություններն ընդդիմության հետ՝ մեկին պաշտոն տալով, մյուսին՝ ՀՀԿ ցուցակով պատգամավորական մանդատ, երրորդին այլ կարգի ուշադրության արժանացնելով: Թվում էր՝ երկրում վրա է հասել քաղաքական անհողմության շրջանը, ու ոչինչ չի փոխվի առնվազն առաջիկա 5 տարիներին: Սակայն պարզվեց, որ քաղաքական կուսակցություններն, ըստ էության, կտրված են հասարակության մեջ գերիշխող բացասական տրամադրություններից:

Ամեն ինչ սկսվեց Սերժ Սարգսյանի՝ վարչապետի աթոռը զբաղեցնելուն խանգարելու փորձերից: Այդ շարժման ոգեշնչողն ու առաջնորդը Նիկոլ Փաշինյանն էր, որը ոչ մեծ խմբակցությամբ մտել էր խորհրդարան՝ դաշինք կնքելով մի քանի ընդդիմադիր կուսակցությունների հետ: Պետք է արժանին մատուցել. արտակարգ համառություն դրսևորելով և ընտրելով իշխանություններին դիմակայելու ճիշտ ձևեր՝ նա ոչ մեծ ու հանրությանն անհայտ թիմով կարողացավ հասնել ապշեցուցիչ հաջողության: Տարօրինակ ու շատերի համար միանգամայն անսպասելի բան կատարվեց. հասարակությունը հանկարծ արթնացավ քաղաքական լեթարգիայից, միասնական պոռթկումով մարդկանց հսկա զանգվածներ ելան փողոց, որպեսզի էքս-նախագահին թույլ չտան նստելու վարչապետի աթոռին: Բողոքավոր շարժումն իսկապես զանգվածային դարձավ, ընդ որում՝ առաջատար դեր էր խաղում երիտասարդությունը, որը նախկինում առանձնակի հետաքրքրություն չէր ցուցաբերում քաղաքականության հանդեպ: Սոցիալական ցանցերը վերածվեցին մարդկանց մեծ զանգվածների համակարգման ու ներդաշնակման կարևորագույն գործիքի: Փակված փողոցներն ու մարդկանց փողոց դուրս գալու հետևանքով կաթվածահար եղած մայրաքաղաքը Սերժ Սարգսյանին ստիպեցին հրաժարական տալ վարչապետ ընտրվելուց ընդամենը 6 օր անց: Բողոքի շարունակվող զանգվածային գործողություններով մեծացնելով ճնշումն իշխանության վրա՝ խորհրդարանում ընդամենը 9 մանդատ ունեցող ընդդիմությունը հասավ Նիկոլ Փաշինյանին Հայաստանի վարչապետ ընտրելուն:

Դեռ վաղ է դատել, թե ինչի կհանգեցնի Հայաստանում տեղի ունեցած «թավշյա հեղափոխությունը»: Ես հակասական զգացումներ ունեմ հնարավոր հետևանքների առումով: Մի կողմից ակնհայտ են հասարակության՝ փոփոխությունների համատարած դրական սպասումը, կլանայնությւոնը կազմաքանդելու և կոռուպցիայի դեմ պայքարի՝ իշխանության հռչակած վճռականությունը, մյուս կողմից՝ հեղափոխական խանդավառությունն արդեն սկսել է խախտել իշխանության ու կառավարման մարմինների ինստիտուցիոնալությունը: Կադրերի ընտրության հարցում ֆեյսբուքի պրոֆիլն ավելի կարևոր է դարձել, քան աշխատանքային կենսագրությունը: Համատարած կադրային փոփոխություններն իշխանության են բերել բազում մարդկանց, որոնք բացարձակապես չունեն կառավարման փորձ ու պրոֆեսիոնալ փորձագիտական պատրաստվածություն, բավարար չեն տիրապետում անվտանգության խնդիրներին, ծանոթ չեն ղարաբաղյան կարգավորման պատմությանն ու նրբություններին:

Ի՞նչ ճակատագիր է սպասում Ղարաբաղին: Ինչպե՞ս է ապահովվելու Հայաստանի և Ղարաբաղի անվտանգությունը: Հեղափոխական բնական ամբոխահաճությունն ի՞նչ արագությամբ է վերափոխվելու իշխանության ինստիտուտների տքնաջան պրոֆեսիոնալ գործունեության: Կկարողանա՞ նոր իշխանությունը հասարակության էներգիան ու մարդկանց արթնացած հույսերը ուղղել ստեղծարար հուն, թե՞ կլինի այն, ինչ հաճախ լինում է հեղափոխությունների հետևանքով:

Այս հարցերի պատասխանը ես չունեմ: Ժամանակը ցույց կտա: Սակայն երկրի ապագան ինձ հիմա շատ ավելի է անհանգստացնում, քան գիրքն ավարտելու պահին:

Կուզենայի ավելի լավի հույս ունենալ:

20 հունիսի, 2018 թվական

Նյութի աղբյուրը՝ Ռոբերտ Քոչարյան- «Կյանք և ազատություն»