Գիտելիքի տարածման արագությունը

 

Մինչ այժմ մարդկության առաջընթացն ապահովող կարևորագույն գործոնը եղել է գիտելիքի տարածման արագությունը: Որպեսզի մարդկությունն առաջ շարժվի, պետք է աշխարհի տարբեր ծայրերում գտնվող մարդկանց գիտելիքն ու փորձը միմյանց կապվեն: Խողովակները, որոնցով մարդկային փորձն ու գիտելիքն իրար են կապվում, անընդհատ փոխվում են: Ժամանակին դրանք պապիրուսի կամ ժայռակտորի վրա արված պատկերներն ու գրառումներն էին կամ բանավոր խոսքի միջոցով ինֆորմացիայի փոխանակումը: Հետագայում դրանք ձեռագիր գրքերն էին, որոնք բազմացնելու համար մարդիկ ստիպված էին տարիներով արտագրել (այդքան էլ հեշտ տարբերակ չէ աշխարհում եղած գիտելիքը մարդկանց հասանելի դարձնելու համար):

Գիտելիքի տարածման արագության իրական առաջընթացը սկսվեց 1445 թվականին՝ մի հայտնագործության շնորհիվ: Գերմանական Մայնց քաղաքում Յոհանես Գութենբերգը ստեղծեց շարժական տառերը և տպագրության տեխնիկան: Այդ հայտնագործության շնորհիվ ստեղծվեցին առաջին տպագրահաստոցները, որոնց օգնությամբ գիրք ստեղծելն արտագրելուց վերածվեց մեխանիկական գործընթացի: Գութենբերգի հայտնագործությունից կես դար անց աշխարհում արդեն 1000-ից ավելի տպարաններ էին գործում, որտեղ միլիոնավոր գրքեր էին տպագրվում: Գիրքը սկսում էր տարածվել, գրադարանների միջոցով հասանելի էր դառնում հասարակությանը, որի գերակշիռ մասը նախկինում անգրագետ էր: Գութենբերգի հայտնագործությունը գիտելիքի տարածման արագության ավելացմանն ուղղված հսկայական քայլ էր:

Գիտելիքի տարածման արագության մեծացման ուղղությամբ հաջորդ քայլը 19-րդ դարի վերջին հեռախոսային կապի ու ռադիոյի, և 20-րդ դարի սկզբին հեռուստատեսության հայտնագործումն էր: Հեռախոսով մարդիկ կարող էին իրար հետ խոսել, փորձով փոխանակվել՝ առանց երկար տարածություններ անցնելու և առանց հանդիպելու, իսկ ռադիոն և հեռուստատեսությունը հնարավորություն էին տալիս տեղեկատվությունը և գիտելիքը հասանելի դարձնել մարդկանց լայն զանգվածներին: Վստահաբար կարող ենք ասել, որ հարյուրավոր հայտնագործությունների կամ որևէ նոր բան ստեղծելու հիմքը դրվել է հենց այս սարքերի շնորհիվ, երբ մարդը ռադիոյով կամ հեռուստատեսությամբ ինչ-որ բան է լսել կամ տեսել, և դա որևէ մտքի զարգացման աղբյուր է հանդիսացել:

Գիտելիքի տարածման արագության իրական թռիչքն ապահովեց 20-րդ դարի վերջին համացանցի ստեղծումը և դրա հետագա զարգացումը: Գիտելիքի և տեղեկատվության այն հսկայական պաշարը, որ մենք այսօր ունենք համացանցի շնորհիվ, ընդամենը կես դար առաջ անիրական էր թվում: Համացանցն է ապահովում մարդկության ներկայիս աննախադեպ առաջընթացը: Դրա շնորհիվ գիտնականը Շվեդիայում կարող է տեղեկանալ, թե ինչ արդյունքների են հասել իր գործընկերները Ճապոնիայում, ճարտարագետը Հայաստանում կարող է ծանոթանալ ծրագրային ապահովման վերջին զարգացումներին ԱՄՆ-ում, բնագետն Աֆրիկայում կարող է իմանալ, թե ինչ է կատարվում Անտարկտիդայում, նկարիչը կամ դերասանը, կոշկակարը կամ ոճաբանը, ֆիզիկոսը կամ քիմիկոսը կարող են համեմատվել նույն ոլորտի մյուս մասնագետների հետ՝ իրենց համար սահմանելով առաջընթացի նոր նշաձող, օգտագործելով նրանց ձեռքբերումները, ներկայացնելով սեփական փորձը: Մենք կարող ենք տեղեկատվություն ստանալ, կարծիքներ լսել, հեռավորության վրա շփվել, բոլոր անհրաժեշտ նյութերն ու սարքավորումներն աշխարհի մյուս ծայրից ստանալ 1 շաբաթվա ընթացքում: Այս ամենի արդյունքում է ապահովվում առաջընթացը: Այս ամենն է արագացնում այն, ինչը մեկ այլ պարագայում դարերի ընթացքում կստանայինք:

Բնականաբար, այն, ինչ մենք այսօր ունենք, գիտելիքի տարածման առավելագույն արագությունը չէ: Դժվար է վստահորեն ասել, թե որը կլինի հաջորդ քայլը, ինչի շնորհիվ գիտելիքը մի մարդուց մյուսը կհասնի ավելի արագ, քան այսօր է, բայց մի բան պարզ է. դա անպայման լինելու է:

Նյութի աղբյուրը՝ Հրաչյա Մանուկյան- «Ստանդարտ մտածելակերպի սահմաններից դուրս»