Գործարար էթիկայի խաղի կանոնները

 

Գործարար էթիկայի խնդիրն այն է, որ պետք է բացահայտել այն պարտականությունները, որոնք պետք է ունենա յուրաքանչյուր գործարար մարդ։ Որո՞նք են այդ պարտականությունները։ Կարելի է սկսել ամենահիմնականներից՝ թվարկված Ֆրիդմանի կողմից, այսինքն պարտքն է ենթարկվել օրենքին և «խաղի կանոններին», որոնք ապահովում են «բաց և ազատ մրցակցություն առանց խաբեության կամ խարդախության»։ Սակայն, նույնիսկ այդ հիմնական պարտավորությունները վիճարկվում են։

Ալբերտ Քարրը շատ հայտնի ակնարկ ունի՝ «արդյո՞ք բիզնեսը էթնիկական բլեֆ է», որը պնդում է այդ խաբեությունը, օրինակ՝ դա բիզնեսի օրինական մասն է։ Ըստ նրա՝ բիզնեսը նման է «Պոկեր» խաղին։ Կան կանոններ, սակայն այդ կանոններում դա թույլատրելի է ըստ Ալբերտ Քարրի «Արդյո՞ք բիզնեսը էթիկական բլեֆ է» ակնարկի, բլեֆ՝ ուրիշներին ապակողմնորոշելու նպատակով։ Իրականում դա պետք է անել կամ կորցնել խաղը։ Առօրյա էթիկայի կանոնները, հետևաբար, չեն վերաբերում բիզնեսին։

Քարրը, ինչպես Ֆրիդմանը, ունի մի կետ։ Բլեֆ սպասվում է ավելի շատ բիզնես համատեքստում, ոչ պակաս, քան պոկերում։ Ոչ ոք չի ակնկալում, որ բանակցողները պետք է իրենց բոլոր քարտերը դնեն սեղանին կամ գովազդատուներին պատմեն ողջ ճշմարտությունը իրենց արտադրանքի մասին։

Ինչ է պոկերի նմանակը իրականում մեզ ասում, այնուամենայնիվ, այն «խաբեություն» է, ոչ թե իրոք խարդախություն, երբ բոլորը ակնկալում են այն որպես խաղի մի մաս։ Ոչ ոք չի խաբում, երբ գովազդատուները ասում են, որ իրենց արտադրանքը լավագույնն է շուկայում, բոլորն էլ ասում են դա։ Քարրը չի պաշտպանում խաբեությունը։ Քարտը թաքցնելը իսկապես խաբեություն է, քանի որ այն խախտում է պոկերի կանոնները, և ոչ ոք չի սպասում դրան։ Քարրը համաձայն է, որ այս տեսակ վարքը, որ նա կոչում է «չարամիտ խաբեություն», սխալ է։ Մի խնդիր կար Քարրի պոկերի նմանության հետ, որի պատճառով նա գերընդլայնեց այն։ Պոկեր խաղում բոլորը գիտեն կանոնները, սակայն գործարար իրավիճակները կարող են լինել շատ միանշանակ։ Եթե մի սննդի մշակող դնում է կեղծ պիտակներ փաթեթավորման վրա, դա պարզ չէ՞, որ սպառողները «խաղի մեջ են» և սպասում են նման բանի։ Քաղաքական աջակցության օրինակներ, ինչպես նաև նրա մի քանի այլ հոդվածներ վկայում են, որ Քարրը կատարել է ավելի ուժեղ պահանջ։ Նա կարծես պնդում է, որ գործարար խաղը արդարացնում է ողջ գործունեության շարքը։

Դժվարությունը այս փաստարկի այն է, որ դա շատ բան է ապացուցում։ Այն ենթադրում է, որ ղեկավարները կարող են անել այն, ինչ ուզում են, եթե դա բիզնես խաղի մի մասն է, որտեղ մարդիկ խաղում են կանոններով։ Բայց ենթադրենք, որ խաղը դրամաշորթության ռակետկա է, և քաղաքում բոլորը հասկանում են կանոնները, ուրեմն մեկը պետք է հատուցի փողի պաշտպանության համար։ Ճիշտ չէ մասնակցել ռակետի մեջ, եթե նույնիսկ դա օրինական է, որը այդպես չէ։ Ի դեպ, դա անօրինական է հենց այն պատճառով, որ դա խաղի սխալ տեսակ է խաղալու համար։

Անխուսափելի փաստն այն է, որ որոշ բիզնես խաղեր լավ են, և որոշները՝ վատ։ Մրցակցության ճիշտ տեսակը, օրինակ, կարող է թույլ տալ, որ բոլորը հաղթեն, իսկ սխալ տեսակը կարող է լինել կործանարար։ Երբ մեկը խաղում է սխալ խաղը, ապա, իրոք, «ինչ-որ բան սխալ է բիզնեսում»։ Ինչպե՞ս կարելի է իմանալ, թե որ խաղը խաղալ։ Կա մի դաշտ, որ զբաղվում է այդ հարցով, որն էլ կոչվում է էթիկա։ Քարրը խորացնում է իր սխալը, երբ խորհուրդ է տալիս ղեկավարությանը՝ չտանջվել բիզնես որոշումներում։ Նա ճիշտ է, երբ ասում է, որ նրանք չպետք է թույլ տան, որ անձնական վատ տրամադրությունները ազդեն իրենց վճռի վրա, հատկապես, երբ խոսքը վերաբերում է այնպիսի տհաճ պարտականությունների, ինչպիսին աշխատակիցներին ազատելն է կամ գործարանի փակումը։

Նրանք, իհարկե, չպետք է կաթվածահար լինեն անվճռականությունից և կասկածից։ Բայց նրանք պետք է, այնուամենայնիվ, պայքարեն այլընտրանքներով։ Դժվար որոշումները կյանքի մի մասն են։ Երբեմն բիզնես խաղը պահանջում է փոխզիջում, որպեսզի ավելի մեծ ներդրում լինի։

Նյութի աղբյուրը՝ Թամարա Ավանեսյան- «Բիզնեսը և էթիկան»