Դրական տեղաշարժ հայ-թուրքական հարաբերություններում

 

Նախ, ուզում եմ ողջունել այս նախաձեռնությունը: Կարծում եմ, որ ընտրված թեման այժմեական է և կարևոր, հատկապես վերջերս հայ-թուրքական սահմանի բացման հետ կապված տարաբնույթ հայտարարությունների, կողմ և դեմ կարծիքների պայմաններում: Այս իմաստով, նման քննարկումը կարող է որոշ հստակություն մտցնել, հաշվի առնելով այս հարցում մասնագիտական կարծիքի կարևորությունը:

Հայ-թուրքական հարաբերությունների նորմալացումը, սահմանների բացումը մեծ հաշվով օգուտ է Հայաստանին: Թեև չի բացառվում, որ ինչ-որ ոլորտներում այն կարող է իր բացասական հետևանքները թողնել, սակայն գտնում ենք, որ տնտեսական և քաղաքական առումով հարաբերությունների նորմալացումը բխում է Հայաստանի շահերից: Ուստի փորձում ենք բանակցությունների միջոցով հայ-թուրքական հարաբերություններում հասնել դրական տեղաշարժերի:

Ինչպես գիտեք, բանակցությունները հիմնականում ընթանում են երկու երկրների արտգործնախարարների միջև: Այս տարվա ընթացքում Թուրքիայի արտգործնախարար Աբդուլլահ Գյուլի և իմ միջև տեղի է ունեցել երկու հանդիպում: Վերջինը Նյու Յորքում էր, ընդամենը 10 օր առաջ: Մենք մեր առջև խնդիր ենք դրել դրական տեղաշարժ արձանագրել հայ-թուրքական հարաբերություններում և հիմնական կենտրոնացումը բևեռել ենք սահմանների բացման վրա: Եվ գիտակցելով հանդերձ, որ սահմանի բացումը միանգամից և ամբողջական չի կարող լինել, խնդիր ենք դրել՝ թեկուզ փոքր, դրական տեղաշարժեր արձանագրել այդ ոլորտում:

Գիտեք, որ առ այսօր հայ-թուրքական հարաբերությունների նորմալացման հիմնական խոչընդոտը եղել է Թուրքիայի կողմից Լեռնային Ղարաբաղի հարցի կարգավորումը որպես նախապայման ներկայացնելը: Եվ քանի դեռ մեր երկկողմ հարաբերությունները կապվում էին այդ հարցի կարգավորման հետ, որևէ հույս չկար, թե մենք կարող էինք դրական տեղաշարժ արձանագրել այդ ուղղությամբ:

Սակայն վերջերս նկատվում է, որ թուրքական կողմը մեր երկկողմ հարաբերությունները ալևս չի ուզում նույն ուժգնությամբ կապել Լեռնային Ղարաբաղի հարցի հետ, ինչպես նախկինում: Եվ սա դրական զարգացումների հույս է ներշնչում:

Իհարկե, Լեռնային Ղարաբաղի հարցը Թուրքիայի արտաքին քաղաքականության օրակարգից դեռևս չի հանվել որպես հայ-թուրքական հարաբերությունների նախապայման: Ուղղակի կապվածությունն այնքան ամուր չէ, ինչքան նախկինում: Այստեղ կուզենայի մի փոքր տարբերակում մտցնել երկկողմ հարաբերություններում դրական տեղաշարժ արձանագրելու և դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելու միջև: Մեկը կարելի է անել առանց մյուսի: Միջազգային պրակտիկայում օրինակներ կան, երբ դիվանագիտական հարաբերություններ ունեցող երկու երկրների միջև այս կամ այն պատճառով հարաբերությունները վատթարանան և սահմանները փակվեն՝ առանց դիվանագիտական հարաբերությունները խզելու: Մյուս կողմից, կան երկրներ, որոնք նորմալ հարաբերություններ ունեն, բայց դեռևս դիվանագիտական հարաբերություններ չեն հաստատել: Մեկը մյուսին չի բացասում կամ չի բացառում:

Այսօր մենք մեր առջև խնդիր ենք դրել ոչ թե դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատել, այլ երկկողմ հարաբերություններում, հատկապես՝ սահմանների հարցում, դրական տեղաշարժ արձանագրել: Այս ճանապարհով մենք խուսափում ենք որոշ բարդ խնդիրներից, ինչպիսիք են Թուրքիայի տարածքային ամբողջականության խնդիրը և հայոց ցեղասպանության հարցը: Այս հարցերը, իհարկե, մեր երկկողմ հարաբերությունների օրակարգում հավանաբար կբարձրացվեն, երբ հերթը գա դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելուն: Այսօր, երբ խոսքը միայն մթնոլորտի բարելավման, սահմանների բացման կամ այդ հարցում ինչ-ինչ տեղաշարժեր արձանագրելու մասին է, այդ երկու խնդիրները և նաև այլ հարցեր դեռևս օրակարգային հարցեր չեն:

Այսպիսով, մենք որդեգրել ենք փուլային մոտեցում՝ դրական տեղաշարժ արձանագրել, հատկապես սահմանների հետ կապված մթնոլորտը բարելավել: Դրանից հետո միայն՝ բանակցությունների մեջ մտնել դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելու համար, որտեղ առավել բարդ խնդիրներ կլինեն մեր առջև: Մենք գտնում ենք նաև, որ բավարար քաղաքական կամքի դրսևորման դեպքում կկարողանանք նույնիսկ բարդագույն երկկողմ խնդիրները հաղթահարել այնքանով, որքանով դրանք վերաբերում են զուտ երկկողմ հարաբերությունների ոլորտին և չեն կապվում երրորդ երկրի խնդիրներին:

Համենայն դեպս, այսօրվա դրությամբ երկխոսությունը կարելի է համարել սկսած, բանակցությունների մթնոլորտը բավական դրական է, երկուստեք կա ցանկություն, բայց միաժամանակ կան լուրջ բարդություններ, որոնք պետք է հաղթահարվեն: Որոշում է կայացվել բանակցությունները շարունակել և հատկապես Ադրբեջանի նախագահական ընտրություններից հետո մենք հույս ունենք, որ նորից կհանդիպենք և որոշ հարցերի շուրջ արդեն պատասխաններ կունենանք:

Նյութի աղբյուրը՝ Վարդան Օսկանյան- «Անավարտ տասնամյակ. ելույթների ընտրանի»