Մեր ինքնության սկզբնաղբյուրը Հայաստանն է

 

Ցանկանում եմ ձեզ շնորհակալություն հայտնել այսօր ինձ հրավիրելու և նման հարգարժան անձանց առջև ելույթ ունենալու հնարավորություն ընձեռելու համար: Գիտեմ, որ ձեզանից յուրաքանչյուրը յուրովի, հատուկ նվիրումով է վերաբերվում Հայաստանին և հայերին, և որ այդ նվիրումն անգամ ավելի երկար պատմություն ունի, քան Հայաստանի անկախությունը: Գիտեմ, որ դա ձեզ համար կենսակերպ է՝ երկակի կենսակերպ. մեկը՝ ձեր մասնագիտական կյանքում, մյուսը՝ հայկական համայնքում: Պետք է մեր երախտիքը հայտնենք Չարլի և Ջուլի Ղալյաններին մեզ իրենց տանը հյուրընկալելու և մեր նվիրումը վերահաստատելու առիթ ընձեռելու համար: Այս անգամ նվիրաբերում ենք Հայ դատի հանձնախմբին՝ բարի համբավով և բոլորիս համար ընդունելի տեսլականով այս կազմակերպությանը: Թույլ տվեք սկզբից ևեթ ասել, որ Հայ դատի հանձնախմբի նոր ծրագիրը՝ Վաշինգտոն քաղաքում իր գործունեությունը նոր շենքում ծավալելու առումով, ճիշտ որոշում է՝ կայացված ճիշտ ժամանակին:

Ազատ, անկախ Հանրապետության գոյության փաստով վերափոխվեցին մեր մարտահրավերները և պարտականությունները: Ավելին, նոր հարաբերություններ կերտվեցին սփյուռքը և մեզ ընդունող պետությունների միջև: Դա հատկապես վերաբերում է ԱՄՆ-ին՝ որպես հյուրընկալ պետության, որտեղ մեկ հարյուրամյակից ավելի իրականություն են դառնում հայերի երազանքները: Կարծում եմ՝ սխալված չեմ լինի, եթե ասեմ, որ ԱՄՆ-ի համար նույնպես բարեբախտություն է՝ ունենալ այսպիսի միգրանտների համայնք, ովքեր ունեն նույն հավակնությունները, ինչ ԱՄՆ հիմնադիր հայրերը, և հավակնոտ ու եռանդուն աշխատանքի շնորհիվ կարողացել են փախստականների համայնքը վերածել հաջողված նախադեպի:

Չենք կարող մոռանալ, որ ԱՄՆ ոտք դրած առաջին հայերը մարդիկ էին, ովքեր փախչում էին՝ աներևակայելի արհավիրքներ կանխատեսելով: Փախստականների հաջորդ ալիքը եկավ՝ փախչելով արդեն իրականություն դարձած աներևակայելի արհավիրքներից: Հետո եկան այլ ներգաղթողներ, ովքեր այլևս ոչ թե փախչում էին, այլ՝ որոնում, որոնում էին նոր հեռանկարներ, հորիզոններ, հնարավորություններ:

Բարեբախտաբար, փնտրելով նորը, նրանք շարունակում էին պաշտպանել և անգամ երկրպագել հինը: Ամերիկան խիզախորեն և հրապարակայնորեն առաջ է մղում համընդհանուր արդարության գաղափարը: Ամերիկան անհատականության, տարբերության և յուրօրինակության ջատագով է: Ամերիկյան այդ իդեալներն ամերիկահայերի մեջ ամրապնդեցին իրենցից խլված տարածքի և սեփական կենսակերպն ունենալու իրավունքի գիտակցությունը: Այդ հավատը՝ ոչ միայն հայության, այլ նաև՝ Հայաստանի հանդեպ, տասնամյակներ շարունակ ոգու սնունդ էր, որը վերջիվերջո անհնարը վերածեց պարզապես անհավանականի: Արդարացի կլինի ասել, որ այդ երազանքի պահապանը Դաշնակցությունն էր: Նրանք էին պաշտպանում ոչ միայն անցյալ, այլ նաև՝ ապագա ունեցող ժողովուրդ լինելու հայոց երազանքը:

Անհավատալի է, սակայն, անհավանականը դարձավ իրականություն: Հայաստանը դարձավ անկախ: Այսօրվա դրամահավաքի միջոցառման նպատակը հայկական բարեկեցիկ սփյուռքի համար նոր համայնքային կենտրոնի կառուցումը չէ, այլ՝ բարեկեցիկ և անվտանգ Հայաստանի շահերի պաշտպանության կենտրոնի շինարարությունը: Այսօր ես այստեղ եմ՝ որպես սփյուռքի զավակ և Հայաստանի արտաքին գործերի նախարար, որպեսզի դրդեմ ձեզ օգտվել Վաշինգտոնում գտնվող նոր շենքից, այս նոր կենտրոնից, այս լրացուցիչ ռեսուրսներից, խանդավառությամբ և անխոնջ եռանդով պաշտպանելու Հայաստանի իրավունքները և շահերը թե՛ մեր տարածաշրջանում, թե՛ համայն աշխարհում:

Հաճախ եմ ասել, որ մեզ համար բարեբախտություն է, չնայած Երևանի և Վաշինգտոնի միջև ընկած աշխարհագրական ահռելի տարածությանը, գործընկերներ լինել ահաբեկչության դեմ պատերազմում, հանդես գալ զենքի չտարածման օգտին, տարածաշրջանային անվտանգության միջոցով փնտրել համաշխարհային խաղաղություն, սատարել իրավունքի գերակայությանը և ժողովրդավարական ու տնտեսական ազատությունների պաշտպանությանը:

Արդյունքն այն է, որ անկախացումից ի վեր Հայաստանը և ամերիկահայերը միասին լուրջ հաջողությունների են հասել. ԱՄՆ մեծածավալ աջակցությունը Հայաստանին, առևտրի արտոնությունները, ռազմական աջակցության հավասարակշռությունը, առաջընթացը ցեղասպանության ճանաչման և իրազեկման բարձրացման գործընթացներում, Հայաստանի աշխարհագրական, պատմական և տնտեսական զարգացումը խոչընդոտող գործոնների մասին հասարակական կարծիքի ձևավորման և քաղաքականության մշակման վրա ներազդողների տեղեկացվածության բարելավումը:

Ես նաև ասել եմ և չեմ կարող գերագնահատել դրա նշանակությունը, որ նույնիսկ չեմ պատկերացնում, թե ուր կհասներ Հայաստանն առանց սփյուռքի: Դուք Հայաստանը մշտապես պահում եք ԱՄՆ արտաքին քաղաքական օրակարգում: Դուք Հայաստանի և ԱՄՆ շահերի միջև ամենօրյա կապն եք: Դուք մեծ դեր եք ունեցել տարածաշրջանում ԱՄՆ ներկայության շարունակականությունը և հավասարակշռությունը ապահովելու հարցում: Եվ, իհարկե, դուք անգնահատելի աշխատանք եք տարել՝ ապահովելու, որ Հայաստանին տրամադրվող տեխնիկական, ժողովրդավարության զարգացման և այլ կարգի օգնությունը զգալի և շարունակական լինի: Մեր հաջորդ առաջադրանքը դիվանագիտական այնպիսի աջակցության ձգտելն է, որ համարժեք կլինի մեզ տրամադրված նյութական աջակցությանը:

Ի վերջո, ձեր և մեր օրակարգի բոլոր բաղկացուցիչները մեկ նպատակ ունեն՝ ապահովելու Հայաստանի Հանրապետության կայունությունն ու անվտանգությունը: Սա վերաբերում է թե՛ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության հարցում հիմնավոր կարգավորման հասնելու մեր ձգտմանը, թե՛ ժողովրդավարական և անցյալի համար զղջացող Թուրքիայի հետ հարաբերություններ հաստատելու մեր ջանքերին, և հատկապես, տնտեսական հետագա զարգացման մեր միտվածությանը:

Բարեբախտաբար, ստիպված չեմ ներկա գտնվող հաջողակ գործարարներին համոզել, որ տնտեսական գործոնից է կախված գրեթե ամեն ինչ, այդ թվում՝ քաղաքականությունը: Ըստ իս, Հայաստանը և սփյուռքը պետք է որոշեն, որ մենք ցանկանում ենք, որ յուրաքանչյուր հայ կարողանա արժանապատիվ կյանք վարել, կարողանա հույս ունենալ, կարողանա հավատ տածել ապագայի նկատմամբ, իմանա, որ իր երեխաները կրթություն կստանան, որ իր ընտանիքը կարող է օգտվել բժշկի ծառայություններից: Դա է ժողովրդավարական հասարակություն ունենալու ճանապարհը: Հուսահատ մարդիկ հավատ չունեն ոչ իրենց, ոչ իրենց առաջնորդների նկատմամբ, նրանք չեն պաշտպանում իրենց ձայները, նրանց միևնույն է, թե ով կհաղթի, կամ թե ով իրենց ընտրակաշառք կտա հաղթելու նպատակով: Ցանկանում ենք ունենալ ապագայի, սեփական ուժերի նկատմամբ հավատ տածող ժողովւրդ, որը կունենա բավարար կամք՝ պատասխանատվություն ստանձնելու և պատասխան պահանջելու իր առաջնորդներից, որը կցանկանա և կկարողանա ապահովել իր սահմանների անվտանգությունը և հայրենի երկրի պաշտպանությունը:

Այդ պատճառով, Հայաստան-սփյուռք հաջորդ խորհրդաժողովի ընթացքում, այս տարվա սեպտեմբերին, Հայաստանի գյուղական շրջաններում աղքատության վերացման հավակնոտ և լայնատարած ծրագիր է նախաձեռնվելու:

Ինչո՞ւ հիմա:

Նախ, մենք ցանկանում ենք հենվել արդեն ցուցաբերվող միջազգային օժանդակության վրա: Հաջորդ 5 տարիներին Հազարամյակի մարտահրավեր կորպորացիան ճանապարհներ և ոռոգման ջրի ցանց է կառուցելու Հայաստանի գյուղական շրջաններում: Բացի այդ, Քըրք Քըրքորյանի Լինսի հիմնադրամը նոր առատաձեռն ծրագիր է նախաձեռնել, որի շրջանակներում դպրոցներ ու ճանապարհներ են կառուցվելու Երևանում ու Երևանից դուրս: Համաշխարհային բանկի, ԱՄՆ միջազգային զարգացման գործակալության, Միացյալ Թագավորության միջազգային զարգացման նախարարության, Գյուղատնտեսության զարգացման միջազգային հիմնադրամի և այլ կազմակերպությունների կողմից մեծածավալ ծրագրեր են իրականացվում Հայաստանի տարբեր շրջաններում: «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամը նույնպես ծրագրեր ունի Հայաստանի տարբեր մարզերում և, իհարկե, Ղարաբաղում: Ցանկանում ենք հենվել առկա ծրագրերի վրա և լրացուցիչ միջոցներ գտնել գյուղերի համապարփակ զարգացումն ապահովելու համար:

Պատկերացրեք, որ գյուղերից մեկը մի քանի տարի անց կունենա ոռոգման ջուր և ճանապարհներ, օրինակ, Հազարամյակի մարտահրավեր կորպորացիայի շնորհիվ: Բայց պատկերացրեք, որ նույն գյուղը չի ունենա խմելու ջուր, առողջապահական ծառայություններ, դպրոց, գազ կամ էլեկտրականություն: Պատկերացրեք, որ 21-րդ դարում երեխաները հասակ են առնում ճանապարհներ, ջուր և էլեկտրականություն ունեցող, սակայն հեռախոսից, հեռուստացույցից և ինտերնետից զրկված գյուղական համայնքում: Չենք կարող նման բան թույլ տալ: Այժմ, պատկերացրեք, թե որքան բան կարող ենք անել միասին, եթե Հայաստանի կառավարությունը, Հայաստանի գործարար հանրությունը, միջազգային կազմակերպությունները և սփյուռքահայությունը համադրեն իրենց ջանքերը Հազարամյակի մարտահրավեր կորպորացիայի ցուցաբերած օժանդակությանը և ծրագրերին: Պատկերացրեք պետություն, որտեղ զարգացումը համապարփակ է, հավասարաչափ և արդար:

Նման մոտեցումը հիմա որդեգրելու երկրորդ պատճառը տնտեսական զարգացման ընթացքի պահպանումն է: Արձանագրել ենք տնտեսական բարձր աճ, որն իհարկե, մասամբ պայմանավորված է ցածր ելակետով: Մեր տնտեսությունը փլուզված էր, իսկ հիմա, որքան ավելի շատ աճի տնտեսությունը, այնքան ավելի դժվար կլինի երկնիշ տնտեսական աճ պահպանել: Անհրաժեշտ է լրացուցիչ օժանդակություն և միջամտություն. ուրեմն ինչու չուղղել լրացուցիչ օժանդակությունն այնտեղ, որտեղ դրա կարիքն ամենաշատն է զգացվում:

Ի վերջո, Հայաստանը վերջին 15 տարիների ընթացքում առաջատար դեր է ունեցել այս տարածաշրջանում: Կարող է անակնկալ լինել, սակայն իսկապես այդպես է: Վրաստանն ունի ավելի բարենպաստ աշխարհագրական դիրք և ելք դեպի ծով: Ադրբեջանն արդեն մեծ ծավալի նավթ է վաճառում՝ վերջին մի քանի տարիներին օրական 300 հազար տակառից ավելի, սակայն Համաշխարհային բանկի տվյալներով, 1 շնչին բաժին ընկնող եկամուտը դեռևս ավելի մեծ է Հայաստանում: Դրանով պետք է հպարտանալ, սակայն պետք է նաև աշխատել այդ ցուցանիշները պահպանելու ուղղությամբ: Պետք է պահպանել մեր ունեցած առավելությունը՝ նույնիսկ Ադրբեջանի պարագայում նավթից ակնկալվող լրացուցիչ եկամուտների հեռանկարի պայմաններում: Դա մեզ կհաջողվի միայն այն դեպքում, եթե համարձակորեն համախմբենք մեր ռեսուրսները և հստակորեն որպես մեր նպատակ հռչակենք համապարփակ տնտեսական զարգացումը:

Դա կանենք սփյուռքի խորհրդաժողովի ընթացքում:

Այդ խորհրդաժողովը կանցկացվի Հայաստանի անկախության 15-րդ տարեդարձին նվիրված տոնական միջոցառումներին զուգահեռ: Այս 1.5 տասնամյակի ընթացքում երկար ուղի ենք անցել: Որքան էլ դա անհավանական կարող էր թվալ, մենք գոյատևել ենք: Հաջորդ 15 տարիների ընթացքում պետք է Հայաստանը դարձնենք ձեր երազների երկիրը: Դա հնարավոր է, եթե սփյուռքից Հայաստանի ակնկալիքները և Հայաստանից սփյուռքի ակնկալիքներն ավելի մեծ չափով համապատասխանեցվեն իրար: Խորհրդաժողովը կանդրադառնա նաև այդ խնդիրներին: Այլ կերպ ասած՝ անկախությունն իր հետ բերում է տնտեսական ասպարեզում հաջողության հասնելու անհրաժեշտության գիտակցումը: Գյուղական զարգացման ծրագիրն անդրադառնում է այդ մտահոգությանը և սփյուռքին հնարավորություն ընձեռում մասնակցելու այդ գործին: Միաժամանակ, անկախությունն իր հետ բերում է ինքնության, Հայրենիք-սփյուռք հարաբերությունների, լեզվի և կրոնի, քաղաքական կուսակցությունների և սփյուռքի կառույցների վերաբերյալ հարցադրումներ: Եթե մեր ավանդական կազմակերպությունները նախկինում այդ հարցերում ունեին որոշակի տեսակետներ, այսօրվա երիտասարդների մոտեցումները նույն հարցերին շատ տարբեր են: Նրանք հին հարցերին փնտրում են նոր պատասխաններ: Խորհրդաժողովի երկրորդ կեսը նվիրված կլինի հենց այդ խնդրին՝ հետևյալ խորագրով. «Նոր պատասխաններ հին հարցերին. ազգ-պետությունը 21-րդ դարում»:

Այդպիսով, անդրադարձած կլինենք ժողովրդի և պետության առջև ծառացած երկու՝ ինքնության և զարգացման հիմնախնդիրներին. ով ենք մենք և ինչպիսին ենք ուզում դառնալ:

Երկրորդի մասին արդեն խոսել ենք: Բաղձալի նպատակին հասնելու միակ միջոցը տնտեսական հզորությունն է:

Պետք է խոստովանենք, որ առաջին հարցի բովանդակությունը՝ մեր ինքնությունը, փոխվել է: Մեր ինքնությունն այլևս չի բնորոշվում Վարդան Մամիկոնյանով և Արամ Խաչատրյանով: Այսօր մենք հայեր ենք, մեր ինքնության սկզբնաղբյուրը Հայաստանն է: Մենք այլ ընտրություն չունենք. պետք է Հայաստանը դարձնենք այն պետությունը, որով կհպարտանանք: Դա կարող ենք անել միայն թիրախային տնտեսական զարգացման, ակտիվ դիվանագիտության և ակտիվ շահապաշտպանության միջոցով:

Մեր դիվանագիտական աշխատանքը բարդ է: Ապրում ենք բարդ տարածաշրջանում: Պատկերացրեք, Իրանը և աշխարհում նրա խնդիրները, Թուրքիայի հետ փակ սահմանը, Ադրբեջանի հետ «ոչ պատերազմ, ոչ խաղաղություն» վիճակը, վրաց-ռուսական լարվածությունը հյուսիսում: Այս ամենն ուղղակիորեն անդրադառնում է Հայաստանի վրա, և մենք պետք է խուսափենք դրանցից, փորձելով շրջանցել դժվարությունները փոխլրացման հավասարակշիռ քաղաքականությամբ:

Փոխլրացման այդ քաղաքականությունը պետք է տարածվի նաև սփյուռքի նկատմամբ: Փոխլրացնելով մեր ջանքերը ձերով, համակարգելով մեր գործակցությունը, մեզ ցուցաբերվող մեծածավալ նյութական օժանդակությունը վերածելով դիվանագիտական օժանդակության, մեր դիվանագետների աշխատանքը պետք է լրացվի ձեր աշխատանքով, և ձեր երազանքները կլրացվեն մեր գործերով:

Նյութի աղբյուրը՝ Վարդան Օսկանյան- «Անավարտ տասնամյակ. ելույթների ընտրանի»