Թունիս

 

Աֆրիկայի հյուսիսում գտնվող այս պետությունը սահմանակցում է Ալժիրի և Լիբիայի, Միջերկրական ծովի հետ: Տարածքի մեծ մասը զբաղեցնում են լեռնաշղթաները, իսկ մնացած հատվածը հիմնականում տափաստանային է: Պաշտոնական լեզուն արաբերենն է, չնայած լայն կիրառում ունի ֆրանսերենը: Բնակչության ճնշող մեծամասնությունը մահմեդական է: Թունիսը գյուղատնտեսական և արդյունաբերական երկիր է՝ արագ զարգացող տնտեսությամբ: Սա նաև աշխարհի վաղ բնակեցված տարածքներից մեկն է, որտեղ մարդու գոյության հետքերն ունեն ավելի քան 200 հազար տարվա պատմություն: Այստեղ էր գտնվում փյունիկցիների կողմից հիմնված Կարթագենը, որի պատմությունը սկիզբ է առել մ.թ.ա. 814-րդ թվականից: Արագ զարգացող բնակավայրը մեծ ազդեցություն ձեռք բերեց Աֆրիկայի հյուսիսում և Միջերկրական ծովում: Կարթագենին վիճակված էր դառնալ Հռոմի գլխավոր հակառակորդը: Մ.թ.ա. 146 թվականին հռոմեացիներին վերջապես հաջողվեց գրավել քաղաքը, որը գրեթե ամբողջությամբ քանդվեց, սակայն հետագայում վերակառուցվեց: Հռոմի իշխանության տարիներին այս տարածքը կրկին զարգացում ապրեց: Քրիստոնեության տարածման ժամանակ Կարթագենը դարձավ նոր կրոնի գլխավոր կենտրոններից մեկը: Քաղաքի հետ է կապված սուրբ Օգոստինոս Երանելիի կենսագրությունը, ով շուրջ 9 տարի դասավանդել է տեղի ճարտասանության դպրոցում:

Պատմության ընթացքում Կարթագենը մի քանի անգամ ձեռքից ձեռք է անցել, եղել վանդալների, բյուզանդացիների տիրապետության տակ: 7-րդ դարից երկիրը սկսեցին ներխուժել արաբները, ինչի արդյունքում այստեղ հաստատվեց արաբական խալիֆայությունը: Բնակիչների մեծ մասն ընդունեց մահմեդականություն, և այստեղ սկսեց տարածվել արաբական մշակույթը: Սակայն Թունիսի աշխարհագրական բարենպաստ դիրքը չէր կարող անտարբեր թողնել նաև զարգացող եվրոպական երկրներին, և արդեն 12-րդ դարում այս տարածքը գրավում են Սիցիլիայից եկած նորմանները: Շուտով սկսվում է երկրի համար 2 հիմնական ուժերի՝ եվրոպացիների և Օսմանյան կայսրության պայքարը: Ֆրանսիացիների և իսպանացիների հետ երկարատև պատերազմների արդյունքում 1587 թվականին Թունիսը պաշտոնապես հռչակվեց Օսմանյան կայսրության գավառ: 1800-ական թվականներին երկիրը կախվածության մեջ հայտնվեց Ֆրանսիայից, որին բավականին մեծ գումար էր պարտք: Եվրոպացիների նախաձեռնությամբ այստեղ իրականացվեցին բարեփոխումներ: 1861 թվականին Թունիսում ընդունվեց արաբական աշխարհում առաջին սահմանադրությունը: Երկիրն իշխելու համար սկսվեց դիվանագիտական պայքար

Ֆրանսիայի և Իտալիայի միջև: 1881 թվականին ֆրանսիական զորքերը պաշարեցին Թունիսը, և հաստատեցին Ֆրանսիայի պրոտեկտորատ: Չնայած եվրոպացիները բացեցին դպրոցներն ու կառուցեցին երկաթուղի, զարգացրեցին նավահանգիստը և ծավալուն ներդրումներ արեցին Թունիսի տնտեսության մեջ, տեղացիների դժգոհությունը չէր քչանում, քանի որ ֆրանսիական ընկերությունները զավթեցին նաև երկրի ընդերքը և հողը, որոնք անխնա շահագործվում էին: Տասնամյակներ տևած պայքարն ավարտվեց նրանով, որ 1956 թվականին երկիրը ստացավ անկախություն Ֆրանսիայից: Այսօր Թունիսը հարուստ մշակույթ և բազմաթիվ տեսարժան վայրեր ունեցող երկիր է: Թունիսի մայրաքաղաքը նույնպես կոչվում է Թունիս, և բնակեցված է հիմնականում արաբներով և ֆրանսիացիներով: Քաղաքը բաղկացած է 2 հատվածից՝ հին և նոր: Սա տիպիկ արաբական բնակավայր է փողոցային առևտրով, անկանոն երթևեկությամբ: Աֆրիկյան շատ երկրներում երթևեկությունը ճիշտ կազմակերպված չէ, Թունիսում՝ նույնպես: Ոչ պակաս խառնաշփոթ է նաև հետիոտնային հատվածում: Տեղացիներից շատերը ապահովում են իրենց գոյությունը՝ սպասարկելով տուրիստներին: Թունիսն այն քաղաքներից է, որտեղ հեշտությամբ կարելի է պատկերացում կազմել երկրի հնագույն պատմության և ժամանակակից կյանքի, կենցաղի ու սովորույթների մասին: Թունիսը բաղկացած է 15 շրջաններից և բաժանվում է 2 հատվածի՝ հին և նոր: Հին հատվածում կա մոտ 700 պատմամշակութային հուշարձան և տեսարժան վայր: Նոր քաղաքում տեղ են գտել վարչական շենքեր, բիզնես կենտրոններ, համալսարաններ, զվարճանքի կենտրոններ: Այստեղ միահյուսվել են արաբական մշակույթն ու ժամանակը, ճարտարապետությունը: Այս ամենը գրավում է Թունիս այցելող և արկածներ փնտրող տուրիստների ուշադրությունը: Առաջին իսկ հայացքից քաղաքում նկատելի են եվրոպական շունչը և ֆրանսիական ճարտարապետության ազդեցությունը: Թունիսի կենտրոնական հատվածը զբաղեցնում է հին քաղաքը՝ Մեդինան: Այն հիմնվել է 9-րդ դարում, հետագայում՝ վերակառուցվել: Հին բնակավայրն ամբողջությամբ շրջապատված էր պարսպով, որն ուներ 8 մուտք: Դրանցից պահպանվել են միայն երկուսը: Մեդինան իրենից ներկայացնում է պատմական շենքերի, մզկիթների, խանութների և նեղլիկ փողոցների համալիր: Այստեղ կան նաև 18-րդ դարի դղյակներ, որոնցում այսօր գործում են Թունիսի գիտահետազոտական ինստիտուտներ և պետական հաստատություններ: Տուրիստներից շատերը մտնելով հին քաղաք՝ մոռանում են ժամանակի մասին: Այստեղ ընդունված է բանակցել վաճառողի հետ ապրանքի գնի շուրջ, և ինչքան երկար է տևում այդ շփումը, այդքան մեծ է հավանականությունը, որ վաճառողը իրենց զեղչ կանի: Երբ դու առաջարկում ես շատ ցածր գին, վաճառողն ասում է, որ կարող ես վերցնել ապրանքն անվճար, քանի որ նա

ավելի լավ է նվիրի քեզ այդ ապրանքը, քան վաճառի այդքան ցածր գնով: Վերջում բանակցությունների ինչ-որ միջին գին է հաստատվում, և ապրանքը գնվում է:

Արաբները սիրում են կենդանի շփում, ու եթե դուք պատրաստ եք ձեր ժամանակը ծախսել հենց խոսալու վրա, դա կհամարվի հարգանքի նշան: Այստեղ ոչ միայն տուրիստներն են շատ, այլև տեղացիները, քանի որ վաճառվում են ոչ միայն հուշանվերներ, այլ նաև քաղցրավենիք, հրուշակեղեն, տարատեսակ համեմունքներ և շատ այլ մթերքներ, որոնք այստեղ համեմատաբար էժան են և որակյալ: Շատ են նաև երկրի այլ բնակավայրերից ժամանած մարդիկ: Թունիսը բավականին մեծ երկիր է: Մեդինան համարվում է Թունիսի սիրտը: Մեդինայում է գտնվում Թունիսի գլխավոր մզկիթը: Տուրիստներին չի թույլատրվում մտնել ներս, նրանք կարող են գտնվել միայն մզկիթի հրապարակում: Նկարահանումներն այստեղ արգելված են:

Երիտասարդությունը Թունիսում բավականին առաջադեմ է: Այստեղ շատ են ուսանողները, նրանց մեծ մասը տիրապետում է ֆրանսերենին, նաև անգլերեն գիտեն: Արաբական մյուս երկրներից Թունիսը տարբերվում է նաև ոգելից խմիչքների հասանելիությամբ: Գրեթե բոլոր հյուրանոցներն ունեն ալկոհոլ վաճառելու արտոնություն, ինչն էլ դուր է գալիս տուրիստներին: Տուրիստների համար Թունիսը շատ հարմարավետ երկիր է այն առումով, որ այստեղ ամեն ինչ ավելի մատչելի է, քան Եվրոպայում և մի շարք արաբական երկրներում: Այստեղ կան լավ և ոչ շատ թանկ հյուրանոցներ: Հյուրանոցներից բացի, այստեղ շատ մատչելի է նաև տրանսպորտը: Տաքսին բոլորովին թանկ չէ, գրեթե նույնպիսի գներ են, ինչպես մեզ մոտ՝ Հայաստանում: Թունիսում բավականին մատչելի է նաև սնունդը: Այստեղ կարելի է համտեսել ծովամթերքի մեծ բաժին: Այստեղ ևս կան թանկ ռեստորաններ, որոնք գտնվում են հյուրանոցների ներսում:

Մայրաքաղաքի տեսարժան վայրերից մեկը կատարում է նաև ուղեցույցի դեր և հայտնի է Թունիսի Բիգբեն անվանումով: Այս հրապարակը մինչև 1987 թվականը կոչվում էր Աֆրիկայի հրապարակ, որի կենտրոնում կանգնած էր անկախ Թունիսի առաջին նախագահ Հաբիբ Բուրգիբի արձանը: Երկրի հյուրերը զմայլվում են 40 մետր բարձրություն ունեցող աշտարակով, որտեղից սկիզբ են առնում քաղաքի տարբեր ծայրեր տանող տուրիստական երթուղիները: Թունիսի Անկախության հրապարակում է գտնվում կաթոլիկ տաճարը: Երբ Թունիսը Ֆրանսիայի մի մասն էր, բնակչության զգալի մասը կաթոլիկներ էին: Թունիսի ամենամեծ այգին կոչվում է Բելվեդեր: 1910 թվականին բացված այգին նորություն էր Թունիսի համար, որտեղ բնակվող մարդիկ սովոր էին աֆրիկյան շոգ կլիմայի պայմաններին և սակավաթիվ կանաչ տարածքների:

Այգու հարավային հատվածում գործում է կենդանաբանական այգի, որտեղ բնակվում են բազմաթիվ էկզոտիկ կենդանիներ:

Տեղի գլխավոր տեսարժան վայրն հին Կարթագենն է: Հուշահամալիրն ամբողջությամբ ներգրավված է UNESCO-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում: Կարթագենը տեսնելու համար եկող բազմաթիվ տուրիստներից ոչ բոլորն գիտեն քաղաքի պատմությունը, բայց դրա անվանումը ծանոթ է շատերին: Հետաքրքիր է, որ Կարթագեն անվանումը նշանակում է նոր քաղաք, չնայած որ այն բավականին հին է և հիմնվել է Հռոմից մոտ 60 տարի առաջ: Այն, ինչ պահպանվել է այսօր հին Կարթագենից, ամբողջացած է բացօթյա թանգարանի տեսքով: Այստեղ 19-րդ դարից սկսած՝ արվել են պեղումներ, որոնց ընթացքում բացվել են հին քաղաքի ավերակները և այլ գտածոներ: Ամբողջ հուշահամալիրը բաղկացած է 7 հատվածից:

Այստեղ զուգորդվում են պատմության հնագույն ավերակները, արաբական արևելքի մթնոլորտն ու Աֆրիկայի վայրի բնությունը: Համմամետը ամենահայտնի տուրիստական վայրն է: Իր լողափերի շնորհիվ Համմամետը Թունիսի ջրային մարզաձևերի անցկացման լավագույն գոտին է: 400 հազար բնակչություն ունեցող քաղաքը միանգամից աշխուժանում է հատկապես ամռանը, երբ այցելուների թիվը գերազանցում է բնակչության թվաքանակին: Որպես տուրիստական կենտրոն Համմամետը տնտեսապես կարևոր է Թունիսի համար: Այդ պատճառով էլ քաղաքի շուրջը կառուցում են արվարձաններ, որպեսզի երկրի հարավային շրջանից գաղթողները, ովքեր գալիս են աշխատանք փնտրելու, մնան նպաստեն քաղաքի զարգացմանը: Արտաքին յուրօրինակ տեսքը քաղաքը ձեռք է բերել հարյուրավոր տարիների ընթացքում: Համմամետը, ինչպես Թունիսի քաղաքների մեծ մասը, սկիզբ է առել դեռևս փյունիկյան ժամանակներից: Քաղաքի ամեն անկյունից բացվող տեսարաններից երևում է, որ այն Հյուսիսային Աֆրիկայի ամենաշքեղ բնակավայրերից մեկն է, որի խորքերում ավելին է թաքնված, քան երևում է առաջին հայացքից, իսկ բյուրեղապակյա մաքրություն ունեցող Միջերկրական ծովը իր լողափերով լրացնում է քաղաքի գեղեցկությունը:

Տուրիստների համար առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում քաղաքի հին հատվածը, որտեղ գտնվում է Մեդինա բերդը, որը նման է արևելյան հոյակապ պալատի: Մեդինայում հանդիպում են արևելյան մշակույթը ներկայացնող զարդերի, գործվածքների, հուշանվերների տոնավաճառները, որոնք միշտ լի են այցելուներով: Մեդինայի մի զգալի մասը զբաղեցնում է Կասբահ բերդը:

Ամրոցի պատմությունը սկսվում է 9-րդ դարից, երբ այն կառուցվեց ծովահեններից պաշտպանվելու համար, սակայն բազմիցս ավիրվեց ու վերակառուցվեց: Այն միշտ դարձել է հարձակումների թիրախ, բայց հիմա հաճախելի վայր է շնորհիվ իր թանգարանի, որը պատմում է թունիսյան ծովահենների և իսպանական շրջափակումների մասին: Տուրիստներն այստեղ բարձրանում են ոչ միայն պատմական փաստերին ծանոթանալու, այլև ամրոցից բացվող տեսարաններով զմայլվելու համար: Մշակույթի մեջ հետաքրքիր շտկումներ մտցրեցին ֆրանսիացիները: Այդ պատճառով էլ Համմամետը այցելուներին զարմացնում է իսլամի ու եվրոպական սովորույթների համադրությամբ:

Նախորդ դարի կեսերից կանայք հավասար իրավունքներ ունեին տղամարդկանց հետ: Ճիշտ է, կանայք այստեղ հետևում են իսլամին, բայց դա ամենևին էլ չի խանգարում կրթություն ստանալ ու աշխատել: Իրենց հերթին տեղացիներն էլ չեն անհանգստանում տուրիստների ազատությունից ու արդեն վաղուց սովորել են նրանց ներկայությանը:

Քաղաքի հանրահայտ վայրերից է Carthage Land զվարճանքների այգին, որը ներառում է ատրակցիոնների հատված, ջրային զվարճանքներ, ամենափոքրիկ այցելուների համար նախատեսված խաղեր, կինոթատրոն: Այցելուներից շատերը գալիս և մնում են այստեղ մի ամբողջ օր, որովհետև զվարճանալու հնարավորություն կա բոլորի համար, անկախ տարիքից: Մուտքի տոմսը գործում է ամբողջ օրվա ընթացքում: Այնպես որ շատերը դուրս են գալիս և որոշ ժամանակ անց նորից վերադառնում այստեղ: Համմամետի զվարճանքների այգին գործում է հիմնականում տուրիստական ամիսների ընթացքում և լավ հայտնի է երկրում: Երեխաներին նաև այստեղ ներկայացնում են Թունիսի պատմությունը և գլխավոր տեսարժան վայրերը:

Թունիսից 20 կմ հեռավորության վրա գտնվում է Սիդի բու Սաիդ քաղաքը: Սիդի բու Սաիդը զարմացնում է այցելուներին ոչ արաբական ճարտարապետությամբ և գույներով: Սա սպիտակ և կապույտ տարբեր համադրություններով ստեղծված և շատ հարամարավետ բնակավայր է, որը տեղակայված է անմիջապես ծովածոցի ափին: Քաղաքի անվանումը կապված է մահմեդականության մեջ սուրբ համարվող Աբուասիդի հետ, որն ապրել է 12-րդ դարասկզբին և ամբողջ կյանքը նվիրել մահմեդականությանը: Կյանքի վերջում նա բնակվել է այստեղ, իսկ մահից հետո նրա գերեզմանը դարձել է ուխտատեղի: 18-րդ դարում մեծահարուստները տարածքում սկսեցին շքեղ առանձնատներ կառուցել, անցկացվեցին ճանապարհներ և կոմունիկացիաներ: Այդ օրերից շատ բան չի փոխվել: Այստեղ առանձնատուն ուներ անգամ երկրի ղեկավարներից մեկը, իսկ ափամերձ տարաքծն առհասարակ ժամանակի ընթացքում ծածկվել է մասնավոր տներով և հյուրանոցներով: Սիդի բու

Սաիդում գտնվող բլուրը ժամանակին ծառայել է որպես փարոս, իսկ այսօր այն դիտահարթակ է, որտեղից տուրիստներն ուսումնասիրում են ծովածոցը և մոտակա տարածքները: Շատերը կապույտ և սպիտակ Սիդի բու Սաիդը նմանեցնում են հունական Սանտորինիի հետ: Ի դեպ, այս քաղաքը հայտնի է նաև նրանով, որ տեղացիներից շատերը սիրում են զբաղվել նկարչությամբ: Իհարկե, նրանցից ոչ բոլորն են ճանաչված դառնում, բայց ամեն դեպքում կապտասպիտակ տները և ծովը տրամադրում են ստեղծագործելու: Քաղաքի նեղլիկ փողոցներում կարելի է տեսնել արվեստանոցներ և խանութներ, որոնցում ստեղծվում և վաճառվում են գեղեցիկ բնապատկերներ: Ի տարբերություն ամբողջ աշխարհի, այստեղ համարյա չկան նորակառույց բարձրահարկեր, որովհետև թունիսցիները նախընտրում են 1-2 հարկանի առանձնատներ, ոչ թե բնակարաններ: Սիդի բու Սաիդի ճարտարապետական տեսքը գտնվում է իշխանությունների հսկողության ներքո, և այստեղ գրեթե անհնար է սեփական պատկերացումներին համապատասխան ինչ-որ բան կառուցել:

Ինչպես ցանկացած տուրիստական կենտրոնում, այստեղ նույնպես կա յուրահատուկ վերնիսաժ, որտեղ կարելի է գտնել գրեթե ամեն ինչ: Առևտրական այս շարքերի տարբեր տաղավարներում վաճառվում է ազգային հրուշակեղեն և քաղցրավենիք: Վաճառականների ուշադրությունից դուրս չեն մնացել նաև կենցաղում օգտագործվող նկարազարդված սպասքը, որը տուրիստների շրջանում մեծ պահանջարկ ունի: Քաղաքի կենտրոնական հատվածում գրեթե միշտ աղմկոտ է, հատկապես հուշանվերների տաղավարների մոտ: Այդ իրարանցումը հիմնականում ստեղծում են տուրիստները:

Թունիսից ընդամենը 2.5 կմ հեռավորության վրա գտնվող Լե Բարդո արվարձանում է գործում արժեքավոր գտածոների աշխարհում խոշոր թանգարաններից մեկը: Այն հիմնվել է 1888 թվականին և աչքի է ընկնում հատկապես հռոմեական խճանկարների հավաքածուով: Թանգարանը բացվել է երկրի նախկին իշխաններից մեկին պատկանող դղյակում, և այցելուներին ներկայանում է երկրի պատմության և մշակույթի մասին պատմող հարուստ ու հետաքրքիր մեծաքանակ նմուշներով: Այստեղ կարելի է ուսումնասիրել Հին Հռոմի և Հին Հունաստանի արվեստը, տեսնել քրիստոնեական և մահմեդական մշակույթների բազմաթիվ նմուշներ, մանրամասն ծանոթանալ Կարթագենի պատմությանը: Ասում են, որ այս թանգարանում է գտնվում այն ամենն, ինչ հայտնաբերվել է Թունիսում հողի տակ և ջրի մեջ: Այցելուներին են ներկայացված աստվածների և հերոսների արձաններ, բազմաթիվ այլ քանդակներ ամբողջական և մասնատված: Թանգարանի պարծանքը և ամենակարևոր նմուշները խճանկարներն

են: Այստեղ կան ինչպես խճանկարային արվեստի վաղ շրջանի պարզ օրինակներ, այնպես էլ համեստ բյուզանդական և հռոմեական ճոխ նմուշներ: Ավելի համակարգված ծանոթության համար բոլոր առարկաները դասակարգված են ծագման վայրերի անուններով սրահներում: Թանգարանի հետ կապված ուշագրավ փաստերից մեկն այն է, որ նմուշներից մի քանիսը հայտնաբերել է Ժակ-Իվ Կուստոն: Դրանց թվում են հունական բրոնզե քանդակները, բաժակները և մոմակալները: Թունիսի տարածքում զանգվածային պեղումները սկսվել են 1881 թվականին ֆրանսիական պրոտեկտորատի հաստատումից քիչ անց: Գտածոներն այնքան շատ էին, որ հարց առաջացավ, թե որտեղ պետք է դրանք պահվեն և ցուցադրվեն, որովհետև երկրում գործող թանգարաններից ոչ մեկը չէր կարող տեղավորել այսքան շատ նմուշներ: Այն ժամանակ որոշվեց թանգարան հիմնել 13-րդ դարում կառուցված դղյակում: Բարդոն մեծությամբ երկրորդն է աֆրիկյան մայրցամաքում Կահիրեի եգիպտական թանգարանից հետո: Այստեղ ներկայացված են տարածաշրջանի մոտ 3000 տարվա պատմությունը, որին կարելի է հետևել նմուշների միջոցով: Վերջերս իրականացված վերակառուցման արդյունքում թանգարանի ցուցասրահներն ավելացել են: Այցելուներին խորհուրդ է տրվում անպայման ծանոթանալ նաև ծովային ատլասներին, որոնք ներկայացնում են ջրային կենդանիներին լատինատառ անվանումներով: Վերանորոգված թանգարանն այսօր համապատասխանում է միջազգային ամենախիստ պահանջներին, որոնք վերաբերում են թե՛ նմուշների պահպանմանը և թե՛ այցելուների հարմարավետությանը: Օրինակ, առարկաները դասավորված են այնպես, որ դրանց նկարագրությունները հնարավոր լինի ընթերցել և բնական ու արհեստական լուսավորության պայմաններում: Այստեղ սիրում են ասել, որ Բարդո թանգարանը ներկայացնում է Թունիսի և այս երկրի բնակիչների ավանդը համաշխարհային պատմության մեջ: Թանգարանի զարդն ու պարծանքն է համարվում հռոմեական շրջանի խճանկարը, որի վրա պատկերված է բանաստեղծ Վերգիլիոսը իրեն ոգեշնչող մուսաների հետ: Այս խճանկարը գտել են հինավուրց Սուս քաղաքում: