Սեյյեդ Աբբաս Արաղչի

 

Երբ խոսում ենք դիվանագիտական բանակցությունների մասին, շատերի երևակայության մեջ մի պատկեր է ստեղծվում. կոկիկ հագնված, խնամված մարդիկ, ովքեր նստած են շքեղ սեղանների շուրջ՝ թանկարժեք սուրճ խմելով ու ժպտալով քննարկում են այն թեմաները, որոնք իրենց վստահվել են: Սակայն իրական պատկերը բոլորովին այլ է:

Երբ լրագրողները դուրս են գալիս բանակցությունների սրահից, ամեն ինչ հանկարծակի փոխվում է: Ժպտացող դեմքերը լրջանում են և երբեմն՝ նույնիսկ խոժոռվում: Այն փաստաթղթերը, թղթապանակներն և ժամանակակից դյուրակիր համակարգիչները, որոնք մինչ այդ հեռու էին հետաքրքրասեր լրագրողների աչքերից, հայտնվում են սեղանների վրա: Սկսվում է «կամքի և հմտությունների պատերազմը», և ի վերջո՝ բանակցությունների սրահից դուրս են գալիս հոգնած, կարծես փլուզված շինությունների տակից դուրս եկած դիվանագետներ:

Դիվանագիտական բանակցությունները մարտադաշտ են, իսկ դրանց միջոցով անցնելը նման է ականապատ տարածքը հաղթահարելուն՝ լարված ու վտանգավոր. ամենափոքր անուշադրությունը կարող է աղետալի հետևանքներ ունենալ: Նման դաշտում գտնվելը պահանջում է երկար և մանրակրկիտ նախապատրաստություն՝ ժամեր ու ժամեր շարունակ:

Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը վերջին 40 տարվա ընթացքում արտաքին քաղաքականության ոլորտում անցել է զարգացումներով լի ճանապարհ: «Արժանապատվության, իմաստության և նպատակահարմարության» 3 հիմնարար սկզբունքների վրա խարսխված արտաքին քաղաքականության կառույցը, մի կողմից՝ հավատարիմ մնալով Իսլամական Հանրապետության արժեքային համակարգին, որն ամրագրված է Սահմանադրությամբ, մյուս կողմից՝ հաշվի առնելով միջազգային համակարգի բարդ զարգացումները և ժամանակի պահանջները, մշտապես կարևորել է ադապտացումն ու ճկունությունը: Այս ամբողջ ժամանակահատվածում բանակցությունը, որպես արտաքին քաղաքականության իրականացման մեթոդներից մեկը, առանցքային դեր է խաղացել Իրանի դիվանագիտության առաջմղման գործում: Դրա դրսևորումները տեսանելի են եղել արտաքին քաղաքականության բոլոր կարևոր հարցերում՝ սկսած Իրանի Իսլամական Հանրապետության նորաստեղծ համակարգի միջազգային ճանաչումից, մինչև Ամերիկայի դեսպանատան 444-օրյա պաշարման ավարտը, 598-րդ բանաձևի շուրջ բանակցությունները, Իրան-Իրաք պարտադրված պատերազմի ավարտը և ՄԱԿ-ի Գլխավոր քարտուղարի կողմից պատերազմը սկսող կողմի որոշարկումը, Իրանի ակտիվ մասնակցությունը միջազգային կազմակերպությունների աշխատանքին, ինչպիսիք են Չմիավորված երկրների շարժումը և ներգրավվածությունը միջազգային ճգնաժամերի լուծման գործում, օրինակ՝ Ղարաբաղի, Բոսնիայի և Հերցեգովինայի, Տաջիկստանի, Աֆղանստանի, Իրաքի, Սիրիայի, Լիբանանի, Եմենի, Կովկասի և այլ ճգնաժամերի պարագայում, և, ի վերջո, Իրանի և «5+1» խմբի միջև միջուկային բանակցությունները մոտ 1 տասնամյակ տևած ճգնաժամից հետո:

Այս գրքում նպատակ ունենք բացահայտելու և վերլուծելու բանակցությունների և մասնավորապես, քաղաքական բանակցությունների բնույթը, դրանց ձևավորման պատճառները և տեսակները, բանակցային ինտերակտիվ մոդելն ու ազգային կարողականության դերը՝ թե՛ կոշտ, թե՛ փափուկ մոտեցումներով: Կներկայացվեն քաղաքական բանակցությունների հմտություններն ու փուլերը՝ նախաբանակցային, բանակցային և հետբանակցային մակարդակներում: Վերջապես, կքննարկվեն բանակցողներին անհրաժեշտ գիտական, բարոյական և վարքագծային հատկանիշներն ու պահանջները:

Այս առանցքների շրջանակում համապատասխանաբար կդիտարկվի նաև հեղինակի սեփական բանակցային փորձը, այդ թվում՝ Իրանի և «5+1» խմբի միջև միջուկային բանակցությունների գործում, ընթերցողին այդ գործընթացներին առավել մոտիկից ծանոթացնելու համար:

«Բանակցության ուժը» վերնագրված այս գիրքը միանգամից ընդգրկում է 3 կարևոր ասպեկտ.

1.այն ուժը, որը բանակցությունները կարող են ապահովել երկրի համար

2.այն ուժը, որը պահանջվում է բանակցություններ վարելու համար

3.այն ուժն ու հմտությունը, որը պետք է ունենա բանակցողը

Աշխատությունը նախատեսված է անդրադառնալու հիմնականում հենց այս 3 հարցերին:

«Բանակցության ուժը» գիրքը հիմնված է ավելի քան 30 տարվա աշխատանքային փորձի վրա, որը ձեռք է բերվել Արտաքին գործերի նախարարությունում, ինչպես նաև վերջին 2 տարիների ընթացքում նույն թեմայով դասավանդման արդյունքում: Հույս ունեմ, որ այն օգտակար կլինի իմ գործընկերների համար արտաքին գործերի նախարարությունում, հատկապես երիտասարդ դիվանագետների համար, ովքեր երկրի դիվանագիտության ապագա հենասյուներն են: Գիրքը նաև կարող է օգտակար լինել այն հաստատությունների համար, որոնք իրենց արտաքին հարաբերություններում բախվում են քաղաքական և ոչ քաղաքական բնույթի բանակցությունների հետ:

Անհրաժեշտ եմ համարում երախտիքիս խոսքը հղել իմ սիրելի եղբորը՝ պարոն դոկտոր Մեհդի Սոբհանին, և տիկին դոկտոր Զահրա Բահրամիին, ովքեր էական ներդրում են ունեցել այս գրքի ստեղծման գործում: Հատուկ շնորհակալությունս եմ հայտնում «Էթթելաաթ» հրատարակչությանը գիրքը լույս ընծայելու և տարածելու համար, և հատկապես «Էթթելաաթ» ինստիտուտում Հոգևոր առաջնորդի ներկայացուցիչ պարոն դոկտոր Սեյյեդ Աբբաս Սաղեհիին, ում հովանավորությունն անգնահատելի է:

Վերջապես, խորին երախտագիտություն եմ հայտնում Իրանի Իսլամական Հանրապետության արտաքին գործերի նախկին նախարարներ՝ պարոնայք Ալի Աքբար Վելայաթիին, Սեյյեդ Քամալ Խարազիին, Մանուչեհր Մոթթաքիին, Ալի Աքբար Սալեհիին և Մոհամմադ Ջավադ Զարիֆին, որոնց հետ տարբեր պաշտոններում աշխատելու պատիվ եմ ունեցել: Լինելով նրանցից երեքի տեղակալը, շատ բան եմ սովորել նրանցից, ինչպես նաև արտաքին գործերի նախարարությունում իմ մյուս ավագ գործընկերներից: Հատկապես երախտապարտ եմ պարոն դոկտոր Զարիֆին, ով վստահեց ինձ Իրանի Իսլամական Հանրապետության երկու ավագ բանակցողներից մեկի պաշտոնը միջուկային բանակցություններում: Նրա և պարոն դոկտոր Մաջիդ Թախթռավանչիի հետ աշխատելու փորձն անգնահատելի է և միշտ կմնա իմ հիշողության մեջ: Այս համագործակցությունը հարստացրեց իմ մասնագիտական փորձը, որի մի մասը ներկայացված է այս աշխատության մեջ: Պարոն դոկտոր Մոհամմադ Ջավադ Զարիֆի կողմից գրված առաջաբանն այս գրքի համար մեծ պատիվ է ինձ համար: