Ճապոնական ընտանիքները

 

Թեև 1990-ականներից սկսած տնտեսական անկայուն վիճակը սկսել է խարխլել այս կարգը, բայց հետպատերազմական շրջանի ճապոնական ընտանիքները կարելի էր բնութագրել հետևյալ կերպ՝ գումար աշխատող ու ընտանիքի կարիքներն ապահովող ամուսին և տնային գործերով ու երեխաների դաստիարակությամբ զբաղվող տնային տնտեսուհի կին:

Շատերը կարծում են, թե սա դարերից եկող ճապոնական ընտանիքի կերպարն է, բայց ընտանիքի սոցիալական պատմությամբ զբաղվող հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ «աշխատող ամուսին-տնային տնտեսուհի կին» ընտանեկան կարգը բավական կարճ պատմություն ունի: Մինչև 19-րդ դարի վերջը 80 տոկոսից ավելի գյուղական բնակչություն ունեցող Ճապոնիայում կանայք պարզապես հնարավորություն չունեին միայն տան գործերով զբաղվելու և տղամարդկանց հետ աշխատում էին բրնձի դաշտերում, հետագայում նաև ածխի հանքերում և գործարաններում: Կանանց՝ «տնային տնտեսուհի» դառնալու գործընթացը սկսվել է շատ ավելի ուշ՝ երկրորդ աշխարհամարտից հետո, երբ տնտեսական նոր պայմանները և սոցիալական դիսկուրսները նրանց մղել են այդ ապրելակերպին:

Ճապոնական ընտանիքը մինչմոդեռն շրջանում

Այս շրջանն առավել հայտնի է որպես Էդոյի կամ Տոկուգավայի ժամանակաշրջան, որը տևել է 1600 թվականից մինչև 1868 թվականը: Ռուսալեզու ուսումնասիրություններում այն հաճախ նշվում է որպես «միջնադար», սակայն ճապոնական պատմագրության մեջ միջին դարերի և մինչմոդեռն շրջանի միջև բաժանում է տրվում, որը կապված է երկրի կառավարման առանձնահատկությունների միջև եղած տարբերությունների հետ: Ի տարբերություն ավելի վաղ շրջանների՝ մինչմոդեռն շրջանի բնակչության և ընտանիքների մասին պահպանված նյութերը բավական շատ են, ինչն էլ թույլ է տալիս բավարար չափով պատկերացում կազմել ընտանիքի պատմության մասին:

Ճապոնիայի մինչմոդեռն շրջանը հայտնի է հարաբերական կայունությամբ, երբ երկարատև միջկլանային պատերազմներից հետո երկիրը միավորվել էր և կառավարվում էր Տոկուգավա տոհմի սյոգունների կողմից: Երկրում տիրող խաղաղությունն ու հարաբերական կայունությունը ազդում են նաև բնակչության աճի վրա, որը 17-րդ դարում 12 միլիոնից հասնում է 30 միլիոնի, իսկ 18-րդ դարից մինչև 19-րդ դարավերջը՝ համարյա անփոփոխ մնում, ինչը պայմանավորված էր ինչպես ճապոնական ընտանիքների բնույթով, այնպես էլ ժամանակաշրջանի առանձնահատկություններով (մանկական մահացության բարձր ցուցանիշ, հիվանդություններ, համաճարակներ, սով): Ի դեպ, բնակչության 5-7 տոկոսն ապրում էր քաղաքներում, որոնցից ամենախոշորը քաղաքական կենտրոն Էդոն էր, որը 18-րդ դարում արդեն ուներ 1 միլիոնից ավել բնակչություն և հանդիսանում էր աշխարհի ամենամեծ քաղաքներից մեկը: Այս շրջանում բնակչությունը բաժանված էր 4 դասակարգերի, որոնց կենցաղի, սովորույթների, ընտանիքների միջև բավական մեծ տարբերություն կար: Այս տարբերությունը նկատելի էր, օրինակ, ամուսնությունների և ամուսնալուծությունների ժամանակ: Սամուրայական ընտանիքների իշխանները 1615 թվականին ընդունված սամուրայ ընտանիքների մասին օրենքների համաձայն, ամուսնանալուց առաջ պետք է թույլտվություն ստանային սյոգունատից, իսկ սովորական սամուրայները իշխանության համապատասխան մարմիններում պետք է ամուսնության վերաբերյալ փաստաթղթեր ներկայացնեին: Ապահարզանը նույնպես տեղի էր ունենում տվյալ «հան»-ի օրենքների համաձայն: Բարձրաստիճան սամուրայները, բացի օրինական կանանցից, հաճախ ունենում էին նաև հարճեր, որոնք ընդունված էին նաև ազնվական շրջաններում և անգամ կայսերական ընտանիքում:

Գյուղացիների ամուսնությունն ավելի պարզ էր և հաճախ կայանում էր միայն պսակադրության միջոցով: Ապահարզանի դեպքում ամուսինը սովորաբար կնոջն էր փոխանցում «միկուդարիհան» կոչվող ապահարզանի նամակ, և վերջինի համաձայնությամբ ամուսնալուծությունը համարվում էր կայացած: Երբ ապահարզանի նախաձեռնողը կինն էր, նա ստիպված խնդրում էր ամուսնուն ապահարզանի նամակ գրել, կամ, նրա անհամաձայնության դեպքում ապաստարան գտնել «էնկիրի-դերա» կոչվող ամուսնալուծության տաճարներում, որտեղ որոշ ժամանակ գտնվելուց հետո ամուսնությունը համարվում էր անվավեր:

Էդոյի ժամանակաշրջանի Ճապոնիայում ամուսնալուծությունները բավական տարածված երևույթ էին և կախված աշխարհագրական դիրքից և դասակարգից՝ կարող էին կազմել 10-ից 40 տոկոս: Ինչպես նշում է պատմաբան Հարալդ Ֆյուսը, ամուսնալուծություններն ավելի բարձր տոկոս էին կազմում հասարակ մարդկանց շրջանում, քան սամուրայների և ազնվականության: Շատերն ապահարզանից հետո երկրորդ կամ երրորդ անգամ էին ամուսնանում, ինչն, ըստ երևույթին, հասարակության կողմից քննադատելի արարք չէր համարվում: Պատմաբան Էյմի Սթենլին իր մենագրության մեջ պատմում է 19-րդ դարի առաջին կեսում ապրած Ցունենո անվամբ կնոջ մասին, որը 4 անգամ ամուսնացած է եղել: Ի դեպ, այս միտումը պահպանվել է մինչև 19-րդ դարի վերջը, որը նույնիսկ չի վրիպել դարավերջին Ճապոնիա այցելած հայուհի Հեղինե Մելիք-Հայկազյանի աչքից:

Մինչմոդեռն շրջանի Ճապոնիայում գործում էր «իե» կոչվող ընտանեկան համակարգը: Այս ընտանեկան համակարգը նախ և առաջ առանձնանում էր այստեղ եղած միայն մեկ ժառանգով՝ սովորաբար ավագ որդիով՝ ի տարբերություն միջին դարերի ճապոնական ընտանիքների, որտեղ ունեցվածքը կարող էր անցնել մեկից ավելի զավակների: Որդիներ չունենալիս ընտանիքները հաճախ արդեն չափահաս ժառանգ էին որդեգրում: Բավական տարածված էր նաև դստեր ամուսնուն որդեգրելը: Ժառանգին էր փոխանցվում ընտանիքի անունը, ունեցվածքը, բիզնեսը: Թեև հարկ է նշել, որ, ըստ սոցիոլոգ Ուենո Չիձուկոյի, այս համակարգը գործում էր սամուրայների ընտանիքներում, իսկ այլ խավերում ունեցվածքի ժառանգման ավելի ճկուն կանոններ էին գործում:

Այս շրջանում գերակայում էին պայմանավորված ամուսնությունները, որոնք ընտանիքների համար կապերն ընդլայնելու, հարստությունը և բիզնեսը մեծացնելու միջոց էին հանդիսանում: Օրինակ՝ երկու առևտրական ընտանիքների զավակների միությունը ստեղծում էր ավելի մեծ ու հարուստ առևտրական ընտանիք: Այս ժամանակաշրջանը Ճապոնիայում հաճախ կոչվում է որպես «դարաշրջան, երբ բոլորն ամուսնանում էին», սակայն պետք է նշել, որ բոլորն ամուսնանում էին գյուղական համայնքներում, իսկ մեծ քաղաքներում իրավիճակը այլ էր: Էդո քաղաքում տղամարդկանց 50 տոկոսից ավելին ամուրի էին, ինչը պայմանավորված էր քաղաքում տղամարդկանց թվի առատությամբ (այն համարյա 2 անգամ գերազանցում էր կանանց թվին):

Ընտանիքում կանանց զբաղվածությունը մեծապես կախված էր դասակարգից. գուղացի, առևտրական, արհեստավոր կանայք աշխատում էին թե՛ դրսում, թե՛ տանը: Սամուրայական ընտանիքների կանայք հաճախ ունեին օգնականներ և դրսում չէին աշխատում, բայց, այնուամենայնիվ, ունեին որոշակի պարտականություններ, ինչպիսին հավուր պատշաճի հյուրեր ընդունելն էր: «Տնային տնտեսուհի» դասակարգումն այս շրջանում գոյություն չուներ:

Մինչմոդեռն շրջանի ճապոնական ընտանիքներում սովորաբար կար 2-3 երեխա: Ընդ որում՝ երեխաների քանակը փոքր էր ոչ միայն դարաշրջանին բնորոշ պատճառներով (համաճարակներ, սով), այլև ելնելով այն հանգամանքից, որ ճապոնական հասարակության բավական լայն զանգվածներում կիրառվում էին ընտանիքը փոքր պահելուն միտված միջոցառումներ: Դրանցից էին՝ հղիության արհեստական ընդհատումը, բեղմնականխման փորձերը և երբեմն նույնիսկ մանկասպանությունը: Հարկ է նշել, որ այս կամ այն եղանակի կիրառման մեջ եղել է աշխարհագրական տարբերություն, և մասնավորապես մանկասպանությունը հիմնականում տարածված էր Ճապոնիայի արևելքի առավելապես աղքատ շրջաններում:

Նոր շրջանի ճապոնական ընտանիքը

19-րդ դարի երկրորդ կեսից Ճապոնիան, որն ավելի քան 2 դար գտնվում էր հարաբերական մեկուսացման մեջ, այլ երկրների ճնշման տակ ստիպված էր «բացվել» և բռնել արագընթաց մոդեռնիզացիայի ուղին: Երկրում անց են կացվում կրթական, ռազմական, տնտեսական և այլ բարեփոխումներ, որոնց նպատակն էր Ճապոնիան դարձնել այնպիսի երկիր, որն ի վիճակի կլիներ մրցակցել արևմտյան ուժերի հետ և պահպանել անկախությունը: Այս բարեփոխումները 1868-1912 թվականներին գահակալած Մեյջի կայսեր անունով կոչվում են Մեյջիի բարեփոխումներ:

19-րդ դարի երկրորդ կեսում տեղի ունեցած փոփոխություններն ազդում են նաև ընտանիքի վրա. դրանք դառնում են ավելի պահպանողական, բժշկության զարգացման և պետության՝ բնակչության աճը խթանելու քաղաքականության արդյունքում՝ ընտանիքներում մեծանում է երեխաների թիվը, կտրուկ նվազում են ամուսնալուծությունները, օրենքով արգելվում է հղիության արհեստական ընդհատումը, աճում է «ռոմանտիկ սիրո» վրա հիմնված ամուսնությունների թիվը:

1871 թվականին հանվում է միջդասակարգային ամուսնությունների արգելքը, որը գործում էր Էդոյի ժամանակաշրջանում, ինչպես նաև թույլատրվում են նախկին սամուրայների և «հասարակ մարդկանց», ճապոնացիների և օտարերկրացիների միջև ամուսնությունները: Այսպիսով, եթե նախկինում ճապոնացիների ճնշող մեծամասնությունը ստիպված էր ամուսնանալ նույն դասակարգին, նույն համայնքին պատկանող մարդկանց հետ, ապա Մեյջիի շրջանից ամուսնու ընտրության հնարավորությունները մեծանում են: 1880-ականների վերջին մեծ տարածում է գտնում «սեր» բառը, որն առաջին անգամ ճապոներեն լեզվի մեջ հայտնվել էր 1887 թվականին հրատարակված «ֆրանսերեն-ճապոներեն բառարան»-ում՝ որպես «amour» բառի թարգմանություն: Միևնույն ժամանակ, տարածվում է նաև ռոմանտիկ սիրո վրա հիմնված ամուսնությունների գաղափարը: Թեպետ հարկ է նշել, որ չնայած այդ գաղափարը շատերին էր հրապուրում, պայմանավորված ամուսնությունները, միևնույնն է, գերակայում էին և մինչև երկրորդ աշխարհամարտի ավարտը կազմում էին բոլոր ամուսնությունների բացարձակ մեծամասնությունը:

Կողակցի ընտրության սահմանափակումների վերացումը, «ռոմանտիկ սիրո» գաղափարի տարածումը, սակայն, չեն նշանակում, որ Ճապոնիայի ընտանեկան համակարգում տեղի ունեցան միայն ազատական փոփոխություններ: Ընդհակառակը, 1898 թվականին ընդունված քաղաքացիական նոր օրենսգիրքն ամրապնդեց ընտանիքում հայրիշխանությունը՝ ընտանիքի «գլխին» կամ հորը տալով գրեթե անսահմանափակ իշխանություն: Օրենքով «ամրագրվեց» նաև ընտանիքում կանանց հանդեպ խտրական վերաբերմունքը: Ինչպես նշում է պատմաբան Վերա Մակին, ամուսնությունը համարվում էր օրինական կայացած, երբ կինը գրանցվում էր ամուսնու ընտանեկան գրանցամատյանում: Ամուսնացած կանայք պատկանում էին նույն իրավական դասակարգմանը, ինչ անչափահասները և այլ՝ որոշում ընդունել անկարող անձինք, և իրավասու չէին առանց ամուսնու թույլտվության գնել կամ վաճառել գույք, ժառանգել և կառավարել ունեցվածք: Կանայք զուրկ էին նաև այնպիսի իրավունքներից, ինչպիսին մասնակցությունն է քաղաքականությանը, ընտրություններում առաջադրվելու և քվեարկելու հնարավորությունը:

Ի դեպ, հայրիշխանական գաղափարները տարածվում էին ոչ միայն առանձին ընտանիքների, այլև ամբողջ պետության վրա: Նոր շրջանի Ճապոնիայում տարածված էր «ընտանիք-պետություն» գաղափարը, ըստ որի՝ Ճապոնիան մի մեծ ընտանիք էր, որի «գլուխը» կայսրն էր, իսկ երեխաները՝ ժողովուրդը: Ինչպես իրական ընտանիքներում, այնպես էլ պետությունում ճապոնացիները պետք է հավատարիմ լինեին ընտանիքի հորը և օգտակար լինեին թե՛ իրական, թե՛ երևակայական ընտանիքի համար:

19-րդ դարի վերջից կտրուկ նվազում է ամուսնալուծությունների թիվը: Եթե 1883 թվականին ամուսնալուծությունների գործակիցը 3.39 էր, ապա 1889 թվականին այն արդեն 1.50 էր, 1902 թվականին՝ 1.43, իսկ 1938 թվականին՝ 0.63: Ապահարզանների նվազման պատճառները դժվար է միանշանակ բացատրել, բայց կարելի է մատնանշել այն հանգամանքը, որ ամուսնությունների գրանցումը և լուծարումը արդեն անհրաժեշտ էին կատարել համապատասխան կառույցներում, ինչը, ի տարբերություն Էդոյի ժամանակաշրջանի, խոչընդոտներ էր ստեղծում «հեշտ» ամուսնալուծությունների համար: Որոշ չափով խոչընդոտ էր հանդիսանում նաև օրենսդրությունը. օրինակ, քաղաքացիական օրենսգրքի 809-րդ հոդվածով 25 տարեկանից ցածր անձանց դեպքում առանց կնոջ ծնողների համաձայնության ամուսնալուծությունը չէր կարող կայանալ:

Մեյջիի ժամանակաշրջանում տարածում է գտնում նաև «լավ կին, իմաստուն մայր» պահպանողական գաղափարը, ըստ որի՝ կանանց կրթության նպատակը, ինչպես նաև հիմնական դերը պետք է լիներ ազգի համար «պիտանի» և բազմաթիվ զավակներ դաստիարակելը: Նրանք պետք է լինեին ոչ միայն իրենց ընտանիքի, այլև «ազգի» մայրեր, որոնք կայսրության հպատակների էին դաստիարակելու:

Ընտանիքներում մեծանում է նաև երեխաների թիվը: Դա որոշ առումով պայմանավորված էր բժշկության ձեռքբերումներով և մանկական մահացության դեպքերի նվազումով, բայց ավելի մեծ դեր էր խաղում պետական քաղաքականությունը, որը խրախուսում էր մեծ ընտանիքները: Մեյջիի ժամանակաշրջանի կարգախոսներից մեկն էր՝ «հարուստ երկիր, ուժեղ բանակ»ը, և պետական այրերից շատերը կարծում էին, որ «հարուստ երկիր և ուժեղ բանակ» ունենալու համար նախ և առաջ պետք է ունենալ մեծ բնակչություն: Ճապոնիայի էքսպանսիոնիստական և կայսերապաշտական նպատակներն էլ ավելի են ամրապնդում մեծ բնակչություն, ըստ այդմ՝ բազմազավակ ընտանիքներ ունենալու քաղաքականությունը: 1880 թվականին, այնուհետև 1907 թվականի քրեական օրենսգրքերով քրեականացվում է հղիության արհեստական ընդհատումը, որը մինչ այդ բավական մեծ տարածում ուներ Ճապոնիայում: Հղիությունը կանխարգելող միջոցների բացակայության պայմաններում, իսկ հետագայում ծնելիության վերահսկման շարժման ճնշման պայմաններում կանայք այլ ելք չունեին, քան բազմաթիվ երեխաներ ունենալ, կամ դիմել վտանգավոր ապօրինի աբորտների: Կանխարգելիչ միջոցներից արգելված չէր միայն պահպանակը, այն էլ սեռավարակների տարածումը կանխելու համար:

1930-ականներին միլիտարիզմի և այլ երկրների հետ առճակատման ճանապարհն ընտրած Ճապոնիան սկսում է էլ ավելի խրախուսել մեծ ընտանիքները՝ կոչ անելով ճապոնացիներին, որպեսզի նրանք «ծնեն և բազմանան»: Առավել բազմազավակ ընտանիքները պարգևատրվում էին և պետական մրցանակների արժանանում: Չնայած այս միտումներին՝ իրենց «տնային տնտեսուհի» համարող կանանց թիվը մեծ չէր: Միջին խավի կանայք հաճախ աշխատում էին դպրոցում կամ հանրախանութում, ցածր եկամուտ ունեցող խավի կանայք՝ մետաքսի և այլ գործարաններում, ինչպես նաև հանքերում: Այս շրջանում նույնիսկ բազմազավակ մայրերը հազվադեպ կարող էին իրենց թույլ տալ տնային տնտեսուհի լինել:

Իրավիճակը կտրուկ փոխվում է Ճապոնիայի պարտությունից հետո, երբ նոր աշխարհաքաղաքական պայմաններում Ճապոնիան խրախուսում է ընտանիքի այլ ձևերը:

Ընտանիքը հետպատերազմական Ճապոնիայում

Երկրորդ աշխարհամարտից հետո Ճապոնիայի քաղաքական, հասարակական և տնտեսական կյանքում տեղի են ունենում մի շարք խոշոր փոփոխություններ: Ամերիկյան օկուպացիայի տարիներին Ճապոնիայի դեմոկրատիզացիայի և ապառազմականացման նպատակով անց են կացվում կրթական, տնտեսական, առողջապահական և այլ բարեփոխումներ, 1946 թվականին տեղի են ունենում խորհրդարանական ընտրություններ, որտեղ կանայք Ճապոնիայի պատմության մեջ առաջին անգամ ընտրելու և առաջադրվելու իրավունք են ստանում: 1947 թվականին ուժի մեջ է մտնում Ճապոնիայի նոր սահմանադրությունը, որը պարունակում էր այնպիսի գործառույթներ, ինչպիսին են պատերազմից իսպառ հրաժարվելը, մարդու հիմնարար իրավունքները: 1950-ականներից մեծ տեմպերով սկսում է աճել Ճապոնիայի տնտեսությունը (Ճապոնիայի տնտեսական հրաշք)՝ բերելով այնպիսի փոփոխությունների, ինչպիսին մարդկանց կուտակումն է մեծ քաղաքներում և նոր կենցաղային սովորությունների ձևավորումը:

Երկրի տնտեսական և հասարակական կյանքում տեղի ունեցած փոփոխություններն ազդում են նաև ընտանիքի վրա: Հետպատերազմական ճապոնական ընտանիքի առանձնահատկությունները կարելի է բնութագրել հետևյալ կերպ. ռոմանտիկ սիրո վրա հիմնված ամուսնությունների կտրուկ աճ, ընտանիքների միջուկայնացում, «տնային տնտեսուհի կին-աշխատող ամուսին» ընտանեկան մոդելի տարածում և ըստ այդմ՝ ընտանիքում գենդերային դերերի ավելի հստակ բաժանում, ինչպես նաև ցածր ծնելիություն:

Թեև մինչպատերազմական շրջանի Ճապոնիայում արդեն նկատվում էր սիրո վրա հիմնված ամուսնությունների աճ, դրանք ամուսնությունների ընդհանուր թվի փոքր մասն էին կազմում: Օրինակ՝ 1930-ականների վերջին ամուսնությունների ընդամենը 13,4 տոկոսն էր հիմնված սիրո վրա, իսկ ճնշող մեծամասնությունը պայմանավորված էր: Դա մասամբ պայմանավորված էր մինչպատերազմական ճապոնական հասարակության առանձնահատկություններով, մասամբ էլ Մեյջիի շրջանում ընդունված քաղաքացիական օրենսգրքով, ըստ որի՝ ամուսնության համար անհրաժեշտ էր «ընտանիքի գլխի» համաձայնությունը: Ի տարբերություն դրան, 1947 թվականին ուժի մեջ մտած սահմանադրության 24-րդ հոդվածի համաձայն, ամուսնությունը համարվում է կայացած 2 կողմերի համաձայնության դեպքում. կանայք և տղամարդիկ օգտվում են հավասար իրավունքներից, և ամուսնու կամ կնոջ ընտրությունը, ունեցվածքի և ժառանգության կառավարումը կատարվում են անհատի ընտրության, ազատության հիման վրա, միայն 2 կողմերի համաձայնությամբ: Ամուսնության ազատության օրենքով ամրագրումը, ինչպես նաև հետպատերազմական շրջանում տիրող համեմատաբար ազատական մթնոլորտը բերում են պայմանավորված ամուսնությունների թվի նվազման և սիրո վրա հիմնված ամուսնությունների աճի: Այսպիսով, 1949 թվականին արդեն ամուսնությունների մոտ 21 տոկոսն էր սիրո վրա հիմնված, 1960-ականների վերջին՝ 50 տոկոսը, իսկ 2000-ականերին՝ 87 տոկոսից ավելին: Միաժամանակ աճում է նաև ամուսնության միջին տարիքը՝ հետզհետե բերելով ավելի հասուն տարիքում ամուսնությունների աճի:

1960-ականներից մինչև 1973 թվականը տևած տնտեսական արագ աճը փոխում է նաև հասարակական կառուցվածքը ագրարայինից ուրբանիստականի: Նախկինում ֆերմերներ կամ փոքր բիզնեսմեններ եղած մարդկանցից շատերը դառնում են գործարանների բանվորներ կամ գրասենյակային աշխատողներ: Ինչպես նշում է սոցիոլոգ Օչիայ Էմիկոն, հենց այս շրջանում է ամուսնացած կանանց մի ստվար զանգված դառնում տնային տնտեսուհի: Սա պայմանավորված էր ինչպես ամուսինների աշխատանքային երկար ժամերով, որը հաճախ պարտավորեցնում էր կանանց մնալ տանը, այնպես էլ ամսագրերի, հեռուստատեսության և ֆիլմերի միջոցով հրամցվող գենդերային դերերի և «իդեալական տնտեսուհու» կերպարներով: Սոցիոլոգ Յամադա Մասահիրոն նշում է, որ 1950-ականների վերջից մինչև 1960-ականները հեռարձակված ամերիկյան հեռուստասերիալները, ինչպիսին «Հայրիկն ավելի լավ գիտի»-ն և «Լյուսիի շոու»-ն էին, ճապոնացիներին ծանոթացնում են ամերիկյան տնային տնտեսուհու կենցաղին և նպաստում այդ կերպարի իդեալականացմանը:

Ի դեպ, ճապոնիայում հեռուստատեսային հաղորդումներ հեռարձակվել են 1953 թվականից, և 1950-ականների վերջից հեռուստացույցը (սառնարանի և լվացքի մեքենայի հետ մեկտեղ), համարվում էր տնային տնտեսության «երեք սրբազան գանձերից» մեկը, որը յուրաքանչյուր ընտանիք ցանկանում էր ունենալ: Կենցաղային տեխնիկայից բացի ցանկալի էր նաև քաղաքի ծայրամասում կամ բնակելի թաղամասում սեփական տան առկայությունը: Այդ կենցաղային տեխնիկայով «զինված» տանը ապրում էին միջին վիճակագրական ընտանիքները, որտեղ կանայք հայտնվել էին համեմատաբար նոր՝ «տնային տնտեսուհու» դերում, իսկ տղամարդիկ առավոտից երեկո դրսում աշխատում էին:

Հետպատերազմական «իդեալական» ընտանիքների կերպարներ կարելի է տեսնել այնպիսի սիրված մուլտսերիալներում, ինչպիսին «Սաձաե-սան»-ը և «Չիբի Մարուկո-չյան»-ն են: «Սաձաե-սան»-ը, որի մանգան տպագրվել է 1949-1957 թվականներին, իսկ անիմացիոն սերիալը հեռարձակվում է 1969 թվականից մինչ այժմ, ինչպես նաև 1986-2018 թվականներին մանգայի տեսքով լույս տեսած և 1995 թվականից որպես անիմացիոն սերիալ հեռարձակվող «Չիբի Մարուկո-չյան»-ը պատկերում են հետպատերազմական շրջանին բնորոշ համարվող ընտանիքներ՝ տնային տնտեսուհի մայր և տատ, գրասենյակային աշխատող հայր և պապիկ կերպարներով, որոնք ապրում են սեփական տներում, և որտեղ գենդերային դերերը խստորեն բաժանված են:

Այս անիմացիոն ֆիլմերի ընտանիքներում երեխաների թիվը խոսում է նաև հետպատերազմական շրջանի մեկ այլ փոփոխության՝ ծնելիության անկման մասին: Մինչպատերազմական շրջանում մեծ թիվ էին կազմում բազմանդամ ընտանիքները: Հետպատերազմական շրջանում՝ մասնավորապես 1947-1949 թվականներին գրանցվում է ծնելիության բարձր աճ՝ «բեյբի բում», և ծնելիության գործակիցը հասնում է 4,54-ի: Այս միտումը, սակայն, երկար չի շարունակվում: Հետագա տարիներին նկատվում է ծնելիության անկում, և 1961 թվականին դրա գործակիցը դառնում է 1,96: Ծնելիության նվազման պատճառները տարբեր էին, սակայն  առաջին հերթին պետք է նշել ընտանիքի պլանավորման վերաբերյալ պետական քաղաքականության փոփոխությունները: Եթե մինչպատերազմական շրջանի Ճապոնիայում մեծ բնակչություն ապահովելու նպատակով արգելված էին աբորտները և հակաբեղմնավորիչ միջոցների մեծ մասը, ապա հետպատերազմական շրջանի սկզբում, երբ Ճապոնիայի տնտեսությունը դեռ ծանր վիճակում էր, Ճապոնիան կտրուկ փոխում է ռեպրոդուկտիվ քաղաքականությունը՝ խրախուսելով փոքր ընտանիքներ: 1948 թվականին ընդունված եվգենիկ պաշտպանության մասին օրենքով օրինականացվում է հղիության արհեստական ընդհատումը: Հակաբեղմնավորիչ միջոցների համեմատաբար անհասանելիության պայմաններում հենց աբորտն է դառնում բազմաթիվ ճապոնացիների՝ ընտանիքի պլանավորման միջոցը: Բացի դրանից, մեծ տարածում է գտնում ընտանիքի պլանավորման շարժումը՝ հատկապես ցածր եկամուտ ունեցող խավի կանանց իրազեկելով հղիության կանխարգելման և ընտանիքի պլանավորման մասին: Ճապոնիայում ծնելիության աճը կարճ ժամանակով վերականգնվում է 1971-1974 թվականներին, երբ գրանցվում է ծնունդների 2,16 գործակից, իսկ դրանից հետո շարունակ նվազում է՝ 1990-ականներին հասնելով շոկային 1,34-ի:

Նյութի աղբյուրը՝ Աստղիկ Հովհաննիսյան- «Ճապոնական հասարակություն»