Ցանցային վերլուծություն

 

Դեռևս 19-րդ դարում հետազոտողները, տարբեր դերակատարների սոցիալական վարքն ուսումնասիրելիս, ուշադրություն են դարձրել սոցիալական համակարգում փոխհարաբերությունների նշանակությանը։ Կառլ Մարքսը, Մաքսիմիլիան Վեբերը, Էրիկ Դյուրկհեյմը և այլոք սոցիալական իրականությունը դիտարկել են դերակատարների միջև տեղի ունեցող տարբեր տեսակի փոխկապակցվածությունների և փոխհարաբերությունների տեսանկյունից։

20-րդ դարի վերջին իսպանացի սոցիոլոգ Մանուել Կաստելսն առաջարկեց ժամանակակից հասարակությունները համարել որպես «տեղեկատվական հասարակություն», որի կառուցվածքի հիմնական առանձնահատկությունը ցանցային փոխհարաբերություններն են։ Ըստ էության, Կաստելսը բացահայտեց դարեր ի վեր հիերարխիկ հարաբերություններից ցանցային հարաբերությունների անցման անշրջելիությունը։

Ցանցային վերլուծությունը հիմնվում է սոցիալական համակարգի ուսումնասիրման վրա՝ որպես նրա առանձին բաղադրիչների միջև փոխհարաբերությունների համակարգ։ Ըստ այդմ, ցանցային վերլուծության իրականացումը ենթադրում է երկու առանցքային բաղադրիչների դիտարկում՝ դերակատարների կամ գործընթացների խմբերի, որոնք երբեմն անվանում են նաև հանգույցներ և այս խմբի ներսում փոխհարաբերությունների կայուն կամ փոփոխական համակարգերի։ Որպես հանգույց կարող է դիտարկվել անհատը, լրատվականը, հասարակությունը, պետությունը, կազմակերպությունը։

Քաղաքագիտություն այս մեթոդը թափանցել է սոցիոլոգիայից։ Քաղաքական գիտությունում ցանցային վերլուծության ուշադրության հիմնական առարկան են քաղաքական դերակատարների՝ միջազգային կազմակերպությունների, պետությունների, իշխանության և ընդդիմության, հասարակությունների, կուսակցությունների, շահային և ճնշման խմբերի, քաղաքական ազդեցություն ունեցող անհատների միջև փոխհարաբերությունները։ Ցանցային վերլուծության միջոցով հնարավոր է դառնում բացահայտել քաղաքական գործընթացի վրա «թաքնված» փոխհարաբերությունների արդյունքում տեղի ունեցող ազդեցությունները, որոնք կարող են գլխիվայր շրջել ամբողջ գործընթացը։

Ցանցային վերլուծություն քաղաքական գիտությունում իրականացվում է երկու՝ տեսական և կիրառական մակարդակներում։ Տեսական մակարդակը ենթադրում է սոցիալ-քաղաքական ցանցի առանձին դերակատարների միջև գոյություն ունեցող փոխհարաբերությունների համակարգի ուսումնասիրման միջոցով ցանցի կառուցվածքի և ընդհանուր քաղաքական նշանակության բացահայտում։ Կիրառական մակարդակում այդ բաղադրիչների փոխհարաբերությունները դիտարկվում են կետային նշանակությամբ՝ դերակատարների վարքագծի, նրանց միջև ռեսուրսների և իշխանության բաշխման, որոշումների կայացման անհատական և այլ քաղաքական գործոնների ցանցաստեղծ բնույթի հիմքով։

Ցանցային վերլուծությունը ներառում է բազմաթիվ մեթոդներ, որոնցից շատերը կիրառվում են քաղաքական երևույթների վերլուծության համար։ Այս մեթոդներից կարելի է առանձնացնել հետևյալները․

1․Դերակատարման նշանակության վերլուծություն- ուսումնասիրվում է ցանցում հանգույցի տեղն ու կարևորությունը՝ համաձայն ընտրված չափանիշների (կապերի թիվ, հարաբերությունների ինտենսիվություն, այլ կարևոր հանգույցների հետ շփման ճանապարհի երկարություն)։

Այս մեթոդը կիրառելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել 3 առանցքային բնորոշիչներ՝ դերակատարին, միջավայրը և ժամանակը։ Մեթոդի էությունը որոշակի միջավայրում և ժամանակի որոշակի հատվածում առանձին դերակատարների՝ վճռական ազդեցություն ունեցող գործոնների բացահայտումն է։ Դերակատարի նշանակության վերլուծության մեթոդով, մասնավորապես, կարելի է ուսումնասիրել քաղաքական որոշումների կայացման գործընթացը։

2․Ազդեցության վերլուծություն- ուսումնասիրվում է հանգույցի ազդեցության մակարդակը ցանցի այլ հատվածների նկատմամբ

3․Հոսքի վերլուծություն- ուսումնասիրվում է ցանցի ներսում, ինչպես նաև մուտքում և ելքում տարբեր ռեսուրսների, տեղեկատվության, փոփոխությունների և ամենատարբեր ազդակների հոսքի տվյալները

4․Դինամիկ վերլուծություն- ուսումնասիրվում է ժամանակի ընթացքում ցանցում տեղի ունեցող ներքին փոփոխություններն ու դրանց ազդեցությունը

5․Նմանակային խմբավորումը (կլաստերիզացիա)- ուսումնասիրում է ցանցի ներքին կառուցվածքը՝ առանձին հատվածների միջև նմանությունների հայտնաբերման և ըստ այդմ, հատվածավորված (ֆրագմենտացիա) դիտարկման միջոցով

Նյութի աղբյուրը՝ Ռոբերտ Ղևոնդյան- «Քաղաքական վերլուծություն»