Ջորջ Բուշի որդու և թոռան ժամանումը Հայաստան

 

Առօրյա աշխատանքին զուգընթաց, աղետի գոտի ժամանած բարձրաստիճան հյուրերի անվտանգության հարցերով մենք էինք զբաղվում։

Ընդունված է, որ հավատացյալները, Քրիստոսի ծննդյան օրվա կապակցությամբ, մի բարի գործ պետք է կատարեն։ ԱՄՆ նախագահ Ջորջ Բուշ ավագի որդին և թոռը 1988 թվականի դեկտեմբերի վերջին, աղետի գոտի այցելելու նպատակով՝ ժամանեցին Երևան։ Նախքան նրանց ժամանելը, Հայաստանի արտաքին գործերի նախարար Անատոլի Աշոտի Մկրտչյանի հետ ընդունեցինք ԽՍՀՄ-ում ԱՄՆ դեսպանատան անվտանգության սպային և կազմեցինք նախագահ Բուշի որդու և թոռան անվտանգության ապահովման համատեղ պլան։ Չգիտեմ՝ նախկինում եղե՞լ էր արդյոք, որ ԱՄՆ-ի և Սովետական Հայաստանի միջև նմանատիպ համատեղ պլան կազմված լիներ։ Փաստորեն կենտրոնական դեմքը Բուշի թոռն էր։ Մեկնելուց առաջ Բուշի կինը խնդրել էր, որ թոռանը սահմռկելի տեսարաններ ցույց չտան։

Բեռնատար ինքնաթիռը մանկական խաղալիքներով և այլ պարագաներով բեռնված՝ ժամանեց թուրքական ինչ-որ ռազմաբազայից։ Ինքնաթիռի մեջ նստելու հարմարություն չկար, ոտքերը մի կերպ ծալած, բեռներով շրջապատված, 12-ամյա Բուշը հոր հետ իջան ինքնաթիռից։

Նրանց տեղավորեցինք Մատենադարանի մոտի ընդունելությունների տանը։

Եղանք Երևանի մանկական կլինիկական թիվ 3 հիվանդանոցում, որտեղ բուժում էին ստանում երկրաշարժից տուժած երեխաները։ Նրանց Բուշը նվերներ բաժանեց։ Մեկնեցինք նաև Սպիտակի շրջանի Քարաձոր ավերված գյուղը։

Այստեղ մեջբերում անենք Վալերի Հարությունյանի «Մաքառում։ Խռովահույզ մի կյանք» գիրք-պատումից։

«-Այո՛, Հայաստանը դարձել էր ոչ միայն աղետի էպիկենտրոն, այլ նաև մարդկային կարեկցանքի, հոգատարության, բարության, ակտիվ գործունեության ու պատասխանատվության կենտրոն,- ասում եմ ես՝ Վ․Հարությունյանս։ Ասում եմ և հիշում 12-ամյա Ջորջ Բուշ Կրտսերի երևի կյանքում առաջին հարցազրույցի ժամանակ ասված խոսքերը, որոնք հնչում էին արցունքների միջից՝ «Այս այցելությունն ինձ համար զարմանալի փորձություն էր։ Ես ապրեցի ձեր ողբերգությունը, տեսա ավերածության ահավոր պատկերներ, մարդկային մեծ վիշտ։ Թող Հայաստանի երեխաները շուտ ապաքինվեն և արագ վերականգնվեն կործանված քաղաքներն ու գյուղերը»։

Երեկոյան հյուրերին ճանապարհելիս առատ ձյուն էր տեղում։ Նրանց Թուրքիա տանելու համար ուղարկել էին մի փոքր սպորտային ինքնաթիռ։ Զվարթնոց օդանավակայանի սպասարկող անձնակազմը և օդաչուն բավական ժամանակ չէին հասցնում ինքնաթիռի վրայի ձյունը մաքրել։ Հողմախառը տեղումներն անընդհատ ծածկում էին դիմապակին և տեսադաշտը փակում։

Անվտանգությունն ապահովելու նպատակով առաջարկեցի թռիչքն հետաձգել մինչև հաջորդ օրը։ ԱՄՆ դեսպանատան ներկայացուցիչները համաձայնվեցին, սակայն անհրաժեշտություն առաջացավ հարցը համաձայնեցնել ԱՄՆ նախագահի հետ։ Կարճ ժամանակ հետո համաձայնությունն ստացվեց։ Թռիչքը կայացավ հաջորդ առավոտյան՝ արևոտ երկնքում։

Բուշի թոռան կամքն էր՝ ինքնաթիռով բերված խաղալիքները բաժանվեն երկրաշարժից տուժած մանուկներին։ Այդ օրերին ստեղծվել էր մանկական ֆոնդ, որի ղեկավարն էր Կոմիտասի անվան կոնսերվատորիայի ռեկտոր Էդգար Հովհաննիսյանը։ Կոմպոզիտորի հետ պայմանավորվեցի և Բուշի նվերները բեռնատարներով ուղարկեցի կոնսերվատորիա։

Հայաստանի ազգային արխիվի տվյալներով Ջորջ Բուշը դիմել էր խորհրդային դեսպան Դուբինինին՝ խնդրելով հաղորդել Գորբաչովին և Շևարդնաձեին, որ խորին շնորհակալություն է հայտնում նրա որդուն և թոռանը վերջերս Հայկական ՍՍՀ ուղևորության ընթացքում հատուկ ուշադրության արժանացնելու համար։

Բուշը գրում է, որ այնտեղ տեսածների և ընկալած տպավորությունների մասին մի քանի անգամ զրուցել է տղայի հետ։ «Մեր սրտերը, աղոթքները և լավագույն ցանկությունները սևեռված են երկրաշարժից տուժած Հայաստանի շրջաններին։ Այդ ուղևորությունը մարդկայնորեն խորհրդանշում է մեր ուշադրությունն ու կարեկցանքը, որ մենք տածում ենք մեկս մյուսիս նկատմամբ»։

Նյութի աղբյուրը՝ Ավետյան Վլադիմիր- «Պատառիկներ հակահետախույզի հուշերից»