Հակակոռուպցիոն քաղաքականության առանձնահատկությունները Ճապոնիայում

 

Հոդվածի հիմնական նպատակն է՝ ուսումնասիրել Ճապոնիայի հակակոռուպցիոն քաղաքականությունը: Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է ճապոնական հասարակության բարոյաէթիկական կրթության, հակակոռուպցիոն օրենսդրության, Ճապոնիայի կադրային քաղաքականության և կոռուպցիոն սկանդալների վրա:

Կոռուպցիան հանդիսանում է կործանարար սոցիալական և իրավական երևույթ, որը հանգեցնում է պետության տնտեսության փլուզմանը, իրավական նիհիլիզմի, սոցիալական անհավասարության և մարդկային ճակատագրերի ոչնչացման:

Համաշխարհային պրակտիկայում հայտնի են հակակոռուպցիոն մեխանիզմներ, որոնք հաջողությամբ կիրառվում են տնտեսական զարգացում ունեցող երկրներում: Նման երկրների շարքին է դասվում Ճապոնիան: Այս երկրի հակակոռուպցիոն քաղաքականությունն արժանի է ամբողջ աշխարհի մասնագետների ուշադրությանը:

Ճապոնիայում հակակոռուպցիոն քաղաքականության արդյունավետության մասին են վկայում Transparency Intenational-ի  2020 թվականի տվյալները: Transparency International 2020 թվականի տվյալների համաձայն՝ Ճապոնիան 180 երկրների շարքում զբաղեցրել է 19-րդ հորիզոնականը:

Կոռուպցիայի դեմ պայքարում ամենաառանցքային դերակատարումը ունի Ճապոնիայի հասարակության կրթությունը: Ճապոնացիների համար կոռուպցիան սարսափելի չարիք է: Ճապոներենում կոռուպցիա նշանակում է կեղտոտ աշխատանք: Եթե ճապոնացուն դատապարտեն կոռուպցիայի համար, ապա նրա համար սա կլինի ամենամեծ ամոթը, որի ներքին ապրումներն ընկնում է նրա ամբողջ ընտանիքի վրա:

Ճապոնիայի Սահմանադրության 15-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Անձնական շահերից շեղվելը պաշտոնյաների ճանապարհն է»: Շարքային ճապոնացիների համար, ինչպես վկայում են ժամանակակից սոցիոլոգիական հարցումները, ավելի արժեքավոր և կարևոր է աշխատել ի շահ պետության հարստացման, այլ ոչ թե բարելավել անձնական բարեկեցությունը: Այս ամենի հիմքն են կազմում ճապոնական կազմակերպություններում ընդունված կորպորատիվ օրենքները:

Ճապոնիայի քրեական օրենսգրքի 197-րդ հոդվածի համաձայն՝ նախապես կաշառք ստանալու, պահանջելու համար նախատեսվում է պատիժ մինչև 7 տարի ազատազրկմամբ՝ հարկադիր ֆիզիկական աշխատանքով:

Ճապոնիայի քրեական օրենսգրքի 198-րդ հոդվածը նախատեսում է, որ կաշառակերությունը պատժվում է մինչև 3 տարվա ծանր աշխատանքով կամ տուգանքով՝ մինչև 2մլն 500 հազար իեն:

Ճապոնացի օրենսդիրը մեծ ուշադրություն է դարձնում քաղաքական գործիչների և աշխատակիցների էթիկական վարքագծին՝ իրենց պարտականությունների կատարման ընթացքում: «Խորհրդարանի վերաբերյալ» օրենքը պարունակում է «քաղաքական էթիկա» թեմային նվիրված գլուխ: Խորհրդարանի պատգամավորները պարտավոր են խստորեն հետևել քաղաքական էթիկայի ծրագրին և վարքագծի կանոններին:

Ճապոնիայում գործում է «Պետական ծառայողների էթիկայի մասին» օրենքը, համաձայն որի՝ արգելվում և սահմանափակվում են գործարարներից նվերներ և ծառայություններ ստանալը՝ կապված աշխատակիցների մասնագիտական գործունեության հետ, և սահմանում է սույն կանոններին և նորմերին համապատասխան վերահսկման խիստ ընթացակարգ: Պետական ծառայողների կողմից էթիկայի խախտման բոլոր դեպքերը ենթակա են վարչական տույժերի՝ նախազգուշացում, աշխատավարձի իջեցում, ծառայության դադարեցում, աշխատանքից ազատում:

Ճապոնիայի կառավարությունը պայքարում է կոռուպցիայի դեմ տեղեկատվության միջոցով: Ժամանակակից կապիտալիստական հասարակությունում ցանկացած պաշտոնյայի աշխատանքի հիմնական պայմանը թափանցիկությունն է: Գրեթե բոլոր քաղաքակիրթ երկրներում կոռուպցիոն գործելակերպին առնչվող բոլոր նյութերը հասանելի են դառնում հանրության համար: Ճապոնիայում գործում է բնակչության առջև իշխանությունների հաշվետվողականության սկզբունքը:

Ճապոնիայում կոռուպցիոն բնույթի սկանդալները հսկայական ազդեցություն ունեն քաղաքական պայքարի ընթացքի վրա: Տեղեկատվության հայտնվելը մամուլում խոսում է այն մասին, որ կոռուպցիային իսկապես հակազդում են: Նման դեպքերը հրապարակայնացնելու համար Ճապոնիան 2001թ. ընդունեց «Տեղեկատվության բացահայտման մասին» օրենքը: Եթե պաշտոնյաները կոռուպցիայի հետ կապված ինչ-որ բան են թաքցնում, իսկ քաղաքացին գիտի մի բան, որը հեղինակազրկում է պաշտոնյային, ապա նա իրավունք ունի ճնշում գործադրել կառավարության վրա՝ բացահայտելու համար վարկաբեկիչ փաստերը:

Կադրային քաղաքականությունը Ճապոնիայում կոռուպցիայի դեմ պայքարի հիմնական ուղղություններից է: Այստեղ պետական կառավարումը կառուցված է մերիտոկրատիայի սկզբունքի վրա և կենտրոնացված է ծառայության վրա: Ճապոնացի պաշտոնյաների համար երաշխավորված է արժանավայել աշխատավարձը:

Ճապոնիայի քրեական օրենսգրքի 95-րդ հոդվածի համաձայն՝ «բռնության գործադրումը կամ սպառնալիքների կիրառումը պաշտոնատար անձի նկատմամբ նրան դրդում են կատարել կամ չկատարել պաշտոնական գործողությունները կամ հրաժարվել պաշտոնից»: Այս հանցագործության համար սահմանված է պատիժ՝ ծանր աշխատանքի տեսքով կամ ազատազրկում մինչև 3 տարի ժամկետով:

Ճապոնական կադրային քաղաքականության հիմնական առավելությունն այն է, որ պետական կառույցներում մեծ հարգանք են ցուցաբերում ազնիվ, պարկեշտ հայրենասերների նկատմամբ: Ճապոնական հակակոռուպցիոն քաղաքականության այս առավելությունն արժանի է բոլոր այն երկրների ուշադրությանը, որոնցում սոցիալական այս չարիքին հակազդելու փորձերը դրական արդյունքների չեն հանգեցրել:

Տարբեր տարիքային խմբերի ճապոնացիների մեծամասնությունը գերադասում է ապրել բարեկեցիկ կյանքով, քան անձնական հարստացումը: Այստեղից էլ հետևություն, թե ինչու է  ցանկացած ճապոնացու համար ամենասարսափելի պատիժը համարվում դեմքի կորուստը: Օրինակ՝ Սենդայ քաղաքում քաղաքապետը բանտարկվել էր կաշառքի համար: Հեռուստատեսությամբ նրան ցուցադրում էին, թե ինչպես էին ոստիկանները մոտեցել նրան, ինչպես են նստեցրել մեքենան: Քաղաքապետը ձեռքերով փակել էր դեմքը: Նման արարքը ամոթ է պաշտոնյայի ընտանիքի համար: Սա ճապոնական իմաստով «կեղտ» է:

Ճապոնացու համար «դեմքը կորցնելը» ավելի սարսափելի է, քան մահը: Այս պատճառով հազվադեպ չեն այն դեպքերը, որ պաշտոնյաները բռնում են ինքնասպանության ճանապարհը:

Ինքնասպանության պատճառը Ճապոնիայում պատիվ է և արժանապատվություն: Ինքնասպանությամբ սեփական պատիվը պաշտպանելու նպատակով միշտ տարածված են եղել Ճապոնիայի տարբեր սոցիալական շերտերի շրջանում: Ավանդության համաձայն՝ նման ինքնասպանություններ կատարվել են Ֆուձիյամա լեռան մոտ:

Ճապոնիայում կան հատուկ հուշահամալիրներ, որոնց վրա մանրամասն նկարագրված է, թե ինչպես է այս կամ այն պաշտոնյան ինքնասպանություն գործել:

Ճապոնիայում կոռուպցիայի ցածր մակարդակի գլխավոր պատճառը ճապոնական հասարակության բարոյականացումն է: Այն մեծ դերակատարություն ունի կոռուպցիայի դեմ պայքարում: Ճապոնացիներն ատում են կոռումպացված պաշտոնյաներին: Ճապոնիայում մեծ ուշադրություն է դարձվում երիտասարդ սերնդի բարոյական հատկությունների դաստիարակությանը: Չորս տարեկան երեխաներին սովորեցնում են տարբերել բարին չարից, լինել լավատես: Ճապոնիայի դպրոցներում սովորելու նպատակն ավելի շատ դաստիարակչական բնույթ է կրում, քան կրթական, քանի որ մարդիկ կարծում են, որ շատ ավելի լավ է լինել մարդ, քան գիտնական: Այս նպատակին հասնելու համար հանրակրթական տարրական և կրտսեր ավագ դպրոցների ուսումնական պլանում դասավանդում են այնպիսի հատուկ առարկաներ, ինչպիսիք են, օրինակ՝ բարոյական դաստիարակությունը:

Ճապոնական բնավորության զարգացումը հիմնված է ամոթի զգացման վրա: Ամոթի զգացումը հանդիսանում է սոցիալական վերահսկողության մեխանիզմը: Ճապոնացու համար պատվաբեր չէ խախտել կանոնները, խաբել մեկ այլ անձի: Դրանից հետո մարդը չի կարող նայել մարդկանց աչքերին: Ճապոնացին տալիս է մեծ էներգիա այն սոցիալական խմբին, որի հետ նա շփվում է՝ ընտանիք, դպրոց, ընկերություն:

Ի մի բերելով վերոշարադրյալը, կարող ենք գալ հետևյալ եզրահանգման.

Ճապոնիայում կոռուպցիայի դեմ պայքարում գերակայող դարձավ

·        երիտասարդների բարոյաէթիկական դաստիարակությունը

·քաղաքացիական ծառայության բարեփոխումը (արժանապատիվ աշխատավարձ, խրախուսման համակարգ, մերիտոկրատիայի սկզբունք)

·       քաղաքացիական ազատությունների ապահովումը

Կասկած չկա, որ Ճապոնիան յուրահատուկ երկիր է: Այն չզարգացած ֆեոդալական պետությունից անցում կատարեց դեպի ժամանակակից, ժողովրդավարական պետության: Ներկայիս Ճապոնիան գերտերություն է, որտեղ եվրոպական իրավական նորմերը արդյունավետ կերպով զուգորդվում են ազգային ավանդույթների և առանձնահատկությունների հետ: