Սիրիա. հեղաշրջման ազդեցությունը տարածաշրջանի վրա

 

Սիրիայում ռազմական հեղաշրջումը որքանո՞վ էր կանխատեսելի և ի՞նչ ազդեցություն է ունենալու տարածաշրջանում ուժերի բալանսի վրա:

Կարծում եմ, սովորական քաղաքացիների, գուցե նաև փորձագիտական հանրույթի ու փոքր պետությունների էլիտաների համար տեղի ունեցածը բավական լուրջ անակնկալ էր: Ավելի մեծ պետությունների պարագայում դժվարանում եմ ասել որքանով գործ ունենք ծրագրված գործողության, չհանրայնացված պայմանավորվածությունների առկայության հետ: Բարդ է այս պահի դրությամբ դրան ավելի հստակ պատասխանել, որովհետև իրադարձությունների հետագա ընթացքն է տալու այդ հարցի պատասխանը: Այժմ դեռ հեռու ենք վերջնական հանգրվանից:

Ինչ վերաբերում է տարածաշրջանում ուժերի բալանսի փոփոխությանը, այս պահին թեկուզ մակերեսային հայացքով տեսանելի է, առաջին հերթին, Թուրքիայի դիրքերի ամրապնդումը, ուղիղ և անուղղակի իմաստով ազդում է Իսրայելի դիրքերի վրա: Զուգահեռաբար ականատես եղանք Սիրիայում ՌԴ ներկայության և Իրանի ազդեցության նվազեցմանը, եթե չասենք՝ զրոյացմանը: Այս պահին պատկերն այսպիսին է:

Գործընթացները, սակայն, Սիրիայում և դրա շուրջ դեռ ակտիվ փուլում են: Վերադասավորումները բավականին լուրջ խնդիրներ են ստեղծում, այդ թվում՝ քրդերի համար:

Շատ բարդ է կանխատեսել՝ երբ կավարտվեն այս տրանսֆորմացիները և ինչ ձևով կընթանան, քանի որ նորից՝ իրականացվող քաղաքականության հայտարարված մասն էապես տարբերվում է խորքում եղած վիճակից, դրված նպատակներից ոչ միայն կարճաժամկետ, այլև միջնաժամկետ և երկարաժամկետ: Դա առնչվում է նաև տարբեր ուժային կենտրոնների և տարածաշրջանային տերությունների մոտեցումներին, քայլերին ու ակնկալիքներին:

Էական հարց է նաև, թե որքանով է այս ընթացքում Սիրիայի ընդդիմությանն իր ցուցաբերած աջակցության ներքո Թուրքիան ինքնուրույն գործել և որքանով է համաձայնեցրել կամ կոորդինացրել իր քայլերը տարածաշրջանային մյուս դերակատարների հետ, և այդ դերակատարներից որն ինչքանով է ստեղծված իրավիճակն ընկալելու որպես «հարված թիկունքից»: Խոսքն առաջին հերթին վերաբերում է Իրանին և ՌԴ-ին: Այսինքն՝ գործ ենք ունեցել առավելապես քաղաքական առևտրի արդյունքի՞, թե՞ պահն օգտագործելու հետ:

Ինչպե՞ս են զարգացումները Սիրիայում ազդում և ազդելու Հայաստանի և մեր շահերի վրա:

Մեզ համար այս ամենն ունի շատ լուրջ կարևորություն մի քանի ասպեկտներով՝ առաջինը, կրկին հումանիտար. խոսքը վերաբերում է բարեկամ ժողովրդի, երկրի, որում կար, կա բավականին կայացած հայ համայնք: Չմոռանանք նաև, որ 2019 թվականից Հայաստանը մասնակցություն ուներ Սիրիայում խաղաղապահ առաքելության գործունեությանը՝ բժիշկներ, ականազերծողներ և անվտանգություն ապահովող անձնակազմ:

Ի դեպ, հետաքրքիր է, որ Սիրիայում հայ խաղաղապահներ տեղակայելու հարցի հետ կապված քննարկումներ եղել են մինչև 2019 թվականը, մինչև 2018 թվականն էլ, բայց այդ որոշումը կայացրեց 2018 թվականից հետո եկած իշխանությունը: Սա հերթական օրինակ էր Հայաստանի արտաքին քաղաքական վայրիվերումների. մի կողմից՝ 2018 թվականից հետո՝ մինչև 44-օրյա պատերազմը, նաև դրանից հետո, ՌԴ դեմ տարվող քաղաքականությունը, և մյուս կողմից՝ այս քայլը կատարելը, որն ակնհայտ ՌԴ-ին սիրաշահելու խնդիր էր հետապնդում: Սա ևս մեկ ապացույց է քաղաքական պատեհապաշտության և սուբյեկտայնության հետ կապված խնդիրների, ապացույցն է նրա, որ Փաշինյանի իշխանությունը ոչ թե նորմալ պլանավորած, մշակած քաղաքականություն է իրականացնում, այլ ենթարկվում է այդ պահի ճնշումներին և դիմում դրանցից դրդված ինչ-ինչ այսրոպեական քայլերի:

Նշածս հանգամանքներից ելնելով՝ առաջին իսկ պահից, երբ հայտնի դարձավ հեղաշրջման դեռ առաջին քայլերի մասին, Սիրիայում զարգացումները հայտնվեցին Հայաստանի հանրության ուշադրության կենտրոնում՝ պարունակող նաև անհանգստություն՝ բոլոր հարթություններով:

Պաշտոնական տեղեկատվություն տարածվեց, որ հեղաշրջման երկրորդ օրը մեր խաղաղապահ առաքելությունը դուրս բերվեց Սիրիայից, բայց համայնքի հետ կապված հասկանալի է, որ մտահոգությունները դեռ պահպանվում են: Քանի դեռ չկա կայունություն, հանգիստ լինել չի կարելի:

Հարցն ունի Հայաստանի համար նաև աշխարհաքաղաքական բաղադրիչ: Պետք չէ մոռանալ, որ գերտերությունների և տարածաշրջանային դերակատարների օրակարգերում շատ հարցեր համընկնում են՝ բոլորի մոտ կա Մերձավոր Արևելքը, նույն Սիրիան, կա նաև Հարավային Կովկասը, այդ թվում՝ արցախյան հակամարտությունն ու հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների հարցը, հետևաբար, այս հարցերը նույնպես կարող են մաս դառնալ լայն իմաստով տարածաշրջանի վերաբերյալ նրանց միջև պայմանավորվածությունների: Իսկ եթե Սիրիայում կատարվածը «հարված էր թիկունքից» ՌԴ-ի ու Իրանի համար, դա արդեն կարող է բալանսները վերականգնելու կամ պատասխան հարված հասցնելու խնդիր առաջացնել՝ դրանից բխող հետևանքներով: Հետևաբար, սա մի գործընթաց է, որ որևէ կերպ հնարավոր չէ դիտարկել որպես հեռու, մեզ հետ կապ չունեցող:

Այս բոլոր զարգացումներն իրար հետ բազմաթիվ թելերով կապված են, այդ թվում՝ բոլոր կողմերի, կրկնեմ, թե՛ կարճաժամկետ, թե՛ միջնաժամկետ, թե՛ երկարաժամկետ շահերի հաշվարկման տեսանկյունից:

Նյութի աղբյուրը՝ Կարեն Բեքարյան- «Աշխարհաքաղաքական գրավիտացիա»